wersja mobilna | kontakt z nami

Implementacja cyfrowego woltomierza z wyświetlaniem VGA w FPGA

Numer: Kwiecień/2018

W artykule przedstawiono opis woltomierza zaimplementowanego w FPGA, realizującego ciągłe, automatyczne pomiary stałego napięcia elektrycznego (DC). Wyniki pomiarów są prezentowane na czteropozycyjnym, multipleksowanym wyświetlaczu siedmiosegmentowym, a także na każdym urządzeniu wyświetlającym, zgodnym ze standardem graficznym VGA.

Pobierz PDF

Opracowany woltomierz opiera się w swoim działaniu na dwunastobitowym przetworniku analogowo-cyfrowym (ADC), o częstotliwości taktowania równej 10 MHz oraz częstotliwości próbkowania równej 1 MHz (inaczej mówiąc: zwraca on milion próbek w ciągu jednej sekundy, funkcjonując z przepływnością 1 Msps (Megasamples per second)). Przetwornik ten wbudowany jest w układ FPGA obecny w zestawie maXimator (jest to układ z rodziny MAX10 firmy Intel (dawniej Altera), o oznaczeniu kodowym: 10M08DAF256C8GES) i przeznaczony jest do pracy z sygnałami o amplitudach z zakresu od 0 do 2,5 V (powyżej tego zakresu zwraca on, dzięki zastosowanej ochronie nadnapięciowej wyniki odpowiadające granicznemu, maksymalnemu napięciu tj. 2,5 V).

rys1Jak można zauważyć, mamy do czynienia z urządzeniem, które oblicza wartości mierzonego napięcia (wyrażone w woltach), w oparciu o rezultaty zwracane przez wyżej wymieniony przetwornik (rezultaty te to poziomy kwantyzacji, będące całkowitymi wartościami liczbowymi, jednoznacznie powiązanymi z określonymi przedziałami wartości mierzonego napięcia). Co więcej pobiera ono je w obrębie tego samego układu, w którym ulokowany jest przetwornik, wobec czego jego funkcjonalność jest w całości zawarta w tym układzie (nie jest potrzebny tym samym odrębny, dodatkowy układ scalony). Oprócz tego zakres jego pracy obejmuje wartości mierzonego napięcia pokrywające się z przytoczonymi wcześniej poziomami amplitud. Samo napięcie natomiast do niego doprowadzane regulowane jest z użyciem dedykowanego potencjometru, przedstawionego na rysunku 1, na którym ukazane są również dwa pozostałe elementy woltomierza. Elementy te to:

- czteropozycyjny, multipleksowany wyświetlacz siedmiosegmentowy (zawarty na płytce rozszerzającej zestaw maXimator tj. maXimator Expander),
- gniazdo standardu graficznego VGA (zawarte w samym zestawie), umożliwiające dołączenie dowolnego urządzenia wyświetlającego z nim zgodnego.

Zatem jest to także urządzenie bazujące na niewielkiej liczbie peryferiów, nieskomplikowane pod względem budowy fizycznej (biorąc szczególnie pod uwagę brak konieczności uprzedniego opracowania i zastosowania własnych torów wejściowych dla obecnego w zestawie źródła). Do stworzenia oraz implementacji woltomierza użyto darmowego środowiska projektowego o nazwie Quartus II, w wersji 16.1 Lite (do pobrania ze strony https://goo.gl/qP593Y), która wbrew pozorom nie jest jedynie w stosunku do niego obowiązującą (może on bowiem zostać również uruchomiony na pozostałych wersjach wspomnianego środowiska, tj. StandardPrime, zarówno o niższych (starszych) jak i wyższych (nowszych) numerach, pod warunkiem jednak, że obsługują one wspomniany wcześniej układ FPGA).

rys2Budowa woltomierza

Na rysunku 2 przedstawiono ogólną (poglądową) budowę omawianego woltomierza. Na jego podstawie można wyróżnić łącznie pięć grup modułów go budujących. Są to:

- moduły generowania i podziału sygnałów zegarowych, stosowanych w obrębie woltomierza (I),
- moduły obsługi przetwornika ADC (II),
- moduły wyznaczania wyników mierzonego napięcia (III),
- moduły przedstawiania wyników w oparciu o standard graficzny VGA (IV),
- moduły przedstawiania wyników na wyświetlaczu siedmiosegmentowym (V).

Podstawową ich cechą jest w pełni synchroniczna praca, tj. taka, która opiera się o zbocza sygnałów zegarowych do nich doprowadzonych (innymi słowy: funkcjonalność modułów realizowana jest wraz z każdym kolejnym taktem wspomnianych sygnałów, przy czym momentem ją wyzwalającym są zbocza tych taktów, domyślnie narastające (przejścia od ich stanów niskich do wysokich). Tym samym również i woltomierz jest w pełni synchroniczny, co przekłada się bezpośrednio na jego architekturę, która jest potokowa (ang. pipeline). Jej istotą jest fakt, że moduły będące w stosunku do siebie następującymi po sobie stopniami pojedynczego potoku (którym jest woltomierz) wykonują w tym samym czasie własne zadania, bazując na danych pochodzących z modułów wcześniej występujących. Czynią to w sposób przedstawiony na rysunku 3.

rys3Jak można zauważyć dane pobrane z przetwornika ADC są przekazywane do modułów obsługujących ten przetwornik (grupa II), po czym do modułów wyznaczających wyniki mierzonego napięcia (grupa III). Z kolei te wyniki są przekazywane do modułów odpowiedzialnych za ich prezentację, zarówno w oparciu o standard VGA (grupa IV), jak i w oparciu o 4-pozycyjny, multipleksowany wyświetlacz 7-osegmentowy (grupa V). Działania te powtarzane są dla każdych nowych danych, przy czym są one pobierane niezależnie od tych, które już podlegają przetwarzaniu (np.: w trakcie trzeciego taktu sygnału zegarowego dane oznaczone kolorem czerwonym przekazywane są do grup IV i V, podczas gdy dane oznaczone kolorem zielonym przekazywane są do grupy III. W tym samym czasie do grupy II są wprowadzane nowe dane, oznaczone kolorem niebieskim). Wszystko to realizowane jest na zboczach narastających sygnałów pochodzących z modułów grupy I. (nie należą one do wspomnianego wcześniej potoku, ze względu na to, że nie są one związane z przetwarzaniem danych). W dalszej części omówiono wszystkie wymienione wcześniej grupy modułów.

Moduły generowania i podziału sygnału zegarowego

W skład tej grupy wchodzą:

- pojedyncza pętla PLL,
- moduł Generator_opoznien_impulsow.

Pierwszy z przedstawionych elementów odpowiedzialny jest za generację sygnałów zegarowych, które w zależności od potrzeb albo są dostarczane bezpośrednio do dalszych modułów woltomierza, albo pośrednio, po uprzednim podzieleniu z zastosowaniem drugiego z nich. Sygnały te przedstawiono w tabeli 1.

tab1Na jej podstawie można stwierdzić, że są to sygnały zegarowe o częstotliwościach 10 MHz i 50 MHz, tworzone w oparciu o wejściowy sygnał zegarowy o częstotliwości 10 MHz (pochodzący ze źródła zawartego w zestawie maXimator). Obecność ich dwóch nie jest przypadkowa. Pierwszy z nich bowiem stosowany jest w odniesieniu do modułów obsługi przetwornika ADC (wymaga on do działania sygnału zegarowego pochodzącego z pętli PLL) i modułów wyznaczania wyników mierzonego napięcia. Drugi natomiast stosowany jest w przypadku modułów związanych z przedstawianiem wyników w oparciu o standard graficzny VGA (jedynym wyjątkiem jest wyświetlacz siedmiosegmentowy, do którego z kolei doprowadzony jest wspomniany wcześniej wejściowy sygnał zegarowy pętli). Oprócz nich generowany jest także dodatkowy sygnał oznajmiający o gotowości pętli PLL do działania (w sytuacji, gdy tworzone przez nią sygnały zegarowe są stabilne i nie podlegają zanikom). Sygnałem tym posługuje się przetwornik, w celu zapewnienia sobie niezawodnej pracy (na jego podstawie albo przerywa swoje działanie albo je kontynuuje lub wznawia, jeśli doszło do wspomnianych zaników). Standardowo obecny jest tu również sygnał resetu, domyślnie ustawiony na stan niski, w celu zapewnienia ciągłej pracy pętli.

Drugi element to nic innego jak generator impulsów o stałej szerokości, równej pojedynczemu taktowi wejściowego sygnału zegarowego. Impulsy te tworzone są co określony takt tegoż sygnału. Tym samym również co określony takt generowane są ich zbocza narastające, co z kolei przekłada się na obecne w nazwie modułu opóźnienie (im szybciej się one pojawiają, tym więcej czynności w określonej jednostce czasu jest w stanie wykonać dany moduł, im rzadziej natomiast, tym mniej). Jest to podejście równoważne dzielnikowi częstotliwości (preskalerowi), przy czym różnicą w stosunku do niego jest brak zapewnienia wypełnienia taktów wyjściowego sygnału zegarowego na poziomie 50% (nie jest to jednak tu istotne – w stosunku do opóźnienia bowiem liczą się jedynie wspomniane zbocza, a nie poziomy i czas trwania taktów sygnału zegarowego. Tym samym możliwe staje się zaniedbanie tego parametru i zastosowanie w sposób wystarczający jednotaktowych impulsów). Bez względu jednak na to, w stosunku do pętli PLL generator opóźnień impulsów jest modułem parametryzowanym tzn. takim, w którym w zależności od potrzeb można ustalić wartości wybranych jego wielkości (zwanych parametrami). Wielkości te (wraz z sygnałami omawianego modułu) przedstawiono w tabeli 2.

tab2Jak można zauważyć jest tu obecny tylko jeden parametr, odpowiedzialny za określenie momentów wystąpienia generowanych impulsów wyjściowych. Wbrew nazwie nie jest to wartość liczbowa brana podwójnie (zależność ta znajduje pokrycie wyłącznie w stosunku do modułów przedstawiania wyników w oparciu o standard graficzny VGA, które wymagają do działania m.in. sygnału zegarowego o dwukrotnie niższej częstotliwości (o czym w dalszej części) – w pozostałych przypadkach obowiązuje funkcja wspomniana w tabeli 2). Wyprowadzenia natomiast związane są ściśle z sygnałami zegarowymi (obecny tu sygnał resetu ustawiony jest z kolei na stan niski w celu zapewnienia nieprzerwanej pracy modułów) Łącznie w ramach woltomierza występują trzy generatory opóźnień impulsów.

Domeny zegarowe woltomierza, czyli wnioski
wynikające z modułów generowania i podziału sygnału zegarowego

Dotychczas przedstawiony opis pozwala na zauważenie ważnego aspektu woltomierza. Mianowicie, składają się na niego dwie odrębne grupy modułów, pracujących na sygnałach zegarowych o dwóch różnych częstotliwościach (dla przypomnienia: chodzi o częstotliwość równą 10 i 50 MHz). Grupy, o których mowa to domeny zegarowe (ang. clock domains). W ogólności dąży się do uzyskania jednej z nich w obrębie całego urządzenia. Takie, a nie inne podejście wynika z faktu, że przy sygnałach zegarowych o różnych częstotliwościach zawsze zachodzi sytuacja, w której zbocza narastające jednego sygnału będą nieznacznie wyprzedzały zbocza narastające drugiego sygnału, przyczyniając się w ten sposób do pojawienia się niepożądanych, metastabilnych stanów przerzutników (są to stany, w trakcie których przerzutniki zachowują się nieprzewidywalnie, co przekłada się na całkowicie losowe dane na ich wyjściach w określonych momentach czasowych. Prowadzi to w efekcie do ich przekłamania w trakcie wymiany pomiędzy wspomnianymi grupami, o czym szerzej można poczytać na stronie pod adresem https://goo.gl/8bZgZY).W przypadku woltomierza problem ten jednak nie zachodzi – sygnały zegarowe bowiem są między sobą zsynchronizowane (są one tworzone na bazie wspólnego sygnału, którego jakiekolwiek zmiany automatycznie przekładają równomiernie na zmiany w obydwu sygnałach). Możliwe staje się w ten sposób zmniejszenie użycia zasobów logicznych układu FPGA (nie trzeba bowiem uwzględniać mechanizmów chroniących wymieniane dane przed przekłamaniami – jest to zarazem drugi możliwy do zauważenia aspekt opisywanego woltomierza).

Moduły związane z obsługą ADC

W przypadku tej grupy obecne są dwa poniższe moduły:

- ADCSerwer,
- RejestrRownolegloRownolegly
.

tab3Pierwszy z nich odpowiedzialny jest za bezpośrednią obsługę przetwornika, przy czym chodzi tu o wysyłanie do niego w sposób ciągły żądań odczytu poziomów kwantyzacji z kanału, do którego dołączone jest źródło mierzonego napięcia wraz z regulowanym potencjometrem (kanałem tym jest kanał 0 przetwornika). W tabeli 3 przedstawiono sygnały wspomnianego modułu.

Jak można zauważyć są tu jak najbardziej obecne sygnały wymienione przy okazji omawiania pętli PLL, a także oprócz nich sygnały związane ze zwracanymi przez moduł poziomami kwantyzacji, oznajmiające ich zwrot i resetujące sam moduł (w przypadku ostatniego z nich występuje na stałe poziom wysoki, zapewniający ciągłą pracę przedstawionego modułu).

Drugi z modułów natomiast odpowiedzialny jest za zwracanie jedynie wybranych poziomów kwantyzacji. Nie chodzi jednak o świadome ingerowanie w zwracane wyniki, a pomijanie zbyt dużej ich ilości (zgodnie z wcześniejszym opisem przetwornik zwraca aż milion poziomów w ciągu sekundy, co sprawia, że zmieniają się one nadzwyczaj szybko i nie jest możliwe sensowne ich odczytanie). Tym samym realizuje on proces zwany decymacją, w oparciu o prosty rejestr równoległo-równoległy (PIPO), pod wpływem jednotaktowych impulsów wytwarzanych przez pierwszy z trzech wspomnianych wcześniej generatorów opóźnień impulsów. W tabeli 4 przedstawiono parametry i sygnały omawianego modułu.

tab4Nietrudno domyślić się, że jest to w rzeczywistości rejestr, który wyprowadza dane w momencie jego aktywacji (odbywa się ona w momencie pojawienia się sygnału oznajmiającego o zwrocie poziomów kwantyzacji przez moduł ADCSerwer). Z kolei w przypadku liczby stopni rejestru chodzi o wprowadzenie dodatkowego, opcjonalnego opóźnienia, jeśli zachodzi taka potrzeba (opcja ta nie została jednak wykorzystana w przypadku woltomierza, wobec czego parametr ten jest na stałe ustawiony na wartość równą 1, a tym samym w module występuje wyłącznie jeden rejestr równoległo-równoległy – nie oznacza to jednak braku możliwości jej zmiany, szczególnie gdy priorytetem jest uzyskanie możliwie jak najmniejszego stopnia podziału sygnału zegarowego, doprowadzonego do modułu). Oczywiście i tu występuje sygnał resetu, który podobnie jak w przypadku pętli PLL ustawiony jest na stan niski (w celu zapewnienia ciągłej pracy modułu).

Moduły wyznaczania
wyników mierzonego napięcia

Również i tu występują dwa moduły – są to jednak tym razem:

- JednostkaObliczeniowa,
- KonwerterBinToBcd
.

Najważniejszym z nich jest pierwszy, który zamienia zwracane przez moduł ADCSerwer poziomy kwantyzacji na konkretne wartości mierzonego napięcia, wyrażone w woltach. Zamiana ta odbywa się zgodnie ze wzorem 1, o postaci:

Wartość napięcia = (Wartość z przetwornika ADC/4096)·2,5 V (1)

gdzie: Wartość z przetwornika ADC przyjmuje wartości z przedziału całkowitych wartości liczbowych od 0 do 4095 (czyli wszystkie możliwe poziomy kwantyzacji przetwornika ADC).

Wzór ten (pochodzący z oficjalnej dokumentacji przetwornika, dostępnej na stronie pod adresem: https://goo.gl/uMHK8B, strony 9 i 10) wyznaczany jest w oparciu o logikę stałoprzecinkową, przy czym na część całkowitą przeznaczone są 2 bity (ze względu na fakt, że maksymalne mierzone napięcie wynosi 2,5 V, a tym samym maksymalną liczbą jego części całkowitej jest liczba 2, wymagająca do opisu jedynie dwóch bitów – 2 bowiem w zapisie binarnym to „10”), natomiast na część po przecinku łącznie 66 bitów (jest to ilość pozwalająca w sposób praktycznie jednoznaczny (z pomijalnie małym błędem) na zapisanie części ułamkowej dowolnej liczby, z dokładnością równą 1·10-4). Tym samym użytych jest łącznie 68 bitów, co wbrew pozorom nie jest znacząco dużą liczbą (jest to zarazem uzasadnienie zastosowania logiki stałoprzecinkowej zamiast zmiennoprzecinkowej, która z natury wymaga do zapisu mniejszej ilości bitów). Niezależnie jednak od tego wyznaczany w ten sposób wynik rozdzielany jest na dwie odrębne liczby – jedną obejmującą część całkowitą wyniku oraz drugą obejmującą jej część ułamkową. O ile w pierwszym przypadku wystarczające jest odrzucenie części ułamkowej wyniku, o tyle w drugim poza odrzuceniem jego części całkowitej konieczne jest jeszcze przemnożenie jego części całkowitej przez 10000, dzięki czemu możliwe jest jej potraktowanie jako łatwiejszej w operowaniu liczby całkowitej (jak można zauważyć będzie to zawsze liczba rzędu 103, co da w ostateczności wynik pomiaru określony z dokładnością do 1·10-4 V). W tabeli 5 przedstawiono parametry oraz sygnały modułu.

tab5Jak można zauważyć, moduł ten odznacza się wieloma parametrami, które w zależności od potrzeb można zmienić (np.: napięcie referencyjne przetwornika ADC, liczba poziomów kwantyzacji jakie może on zwrócić, czy też to przez jaką potęgę liczby 10 ma zostać wymnożona stałoprzecinkowa część ułamkowa obliczonego wyniku). Krótko mówiąc: moduł ten może być z powodzeniem zastosowany w przypadku innych niż zawarty w układzie FPGA zestawu maXimator przetworników ADC. Oczywiście również i on może zostać w każdej chwili zresetowany, co nie jest jednak czynione (domyślnie występuje w jego ramach stan niski, zapewniający ciągłą pracę przedstawionego modułu).

Niezależnie od tego zarówno rozdzielona część całkowita wyniku, jak i jego rozdzielona część ułamkowa wyrażone są w naturalnym kodzie binarnym, co nie jest wygodnym sposobem ich dalszej prezentacji. W związku z tym wymagają one zamiany na wygodniejszą postać, przy czym najlepszym tu rozwiązaniem jest ich zamiana na kod BCD wyrażający każdą dowolną liczbę dziesiętną w postaci ciągu cyfr dziesiętnych, które je budują, a które to zapisane są odrębnie w postaci binarnej. Zadanie to realizuje drugi z przytoczonych modułów, realizując prosty algorytm przesuwania liczby wyrażonej w naturalnym kodzie binarnym i dodawania trójki do każdej tetrady bitów liczby konwertowanej, gdy jest ona równa co najmniej 5 (wyjaśnienie algorytmu można znaleźć na stronie pod adresem https://goo.gl/fFMWe9). Parametry oraz sygnały przedstawionego modułu zawiera tabela 6.

tab6Również i tu istnieje możliwość dokonania resetu, co jednak nie jest czynione z powodów takich jak w przypadku modułu JednostkaObliczeniowa. Niemniej w obrębie woltomierza zastosowane zostały łącznie dwa tego rodzaju moduły (jeden przypadający na rozdzieloną część całkowitą wyniku, drugi natomiast na jego rozdzieloną część ułamkową).

Rozdzielczość i niepewność woltomierza – wnioski płynące z modułów wyznaczania wyników mierzonego napięcia

Spoglądając jeszcze raz na wzór (1) można zauważyć, że podstawiając kolejne wartości poziomów kwantyzacji obliczone napięcie będzie rosło z krokiem równym 610,35 mV (źródło https://goo.gl/Q7V1zX, strona 9). Jeśli weźmiemy pod uwagę przyjętą we wcześniejszych rozważaniach dokładność pomiaru równą 1·10-4 V możemy zaokrąglić ten krok, uzyskując w efekcie wartość równą 6·10-4 V, która jest zarazem ostateczną rozdzielczością pomiarową opracowanego woltomierza. Należy jednak mieć przy tym na względzie to, że wynik pomiaru nią określony obarczony jest niepewnością, którą dla uproszczenia można przedstawić zgodnie ze wzorem 2.

Błąd kwantyzacji woltomierza = ±0,5 · pojedynczy krok napięcia przed zaokrągleniem = ±0,5· 610,35 mV = 305,175 mV (2)

W praktyce niepewność ta zależy od znacznie większej ilości czynników (np. od zniekształceń charakterystyki przetwornika czy zjawisk zachodzących w dołączonym do niego torze wejściowym). Jednak z racji braku stosownych w tym względzie danych czynniki te zostały pominięte, a tym samym nie zostały w jej ramach uwzględnione.

Moduły odpowiedzialne za przedstawienie wyników w oparciu o standard graficzny VGA

W przeciwieństwie do dotychczas przedstawionych grup obecne są tu trzy moduły. Są to:

- WyswietlaczVGA,
- ROM,
- SterownikVGA.

Pierwszy odpowiedzialny jest za generację dwuwymiarowej (2D) grafiki, związanej z przedstawianiem wyników pomiarów mierzonego napięcia. Grafika to nic innego jak biały, pięciopozycyjny wyświetlacz alfanumeryczny o czarnych znakach, zawarty na ciemnoniebieskim tle. Wyświetlacz ten przedstawiono na rysunku 4.

Jak można zauważyć wyniki przedstawiane są z dokładnością do czterech miejsc po przecinku, zgodnie z przytoczoną wcześniej dokładnością pomiarową. Co więcej poza samymi cyframi obecny jest znak przecinka rozdzielający część całkowitą wyniku od jego części ułamkowej oraz znak jednostki napięcia tj. „V” (również zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami).

tab7tabeli 7 przedstawiono parametry i wyprowadzenia omawianego modułu.

W oparciu o nią można stwierdzić, że odznacza się on dużą funkcjonalnością, który w zależności od potrzeb można dowolnie modyfikować (można np.: określić dokładne jego położenie na ekranie, można określić wielkość znaków jaka ma być wyświetlana, czy też można ustawiać dowolne kolory zarówno samych znaków, jak i wyświetlacza oraz tła go otaczającego). Co więcej, jest on dołączony do drugiego z wymienionych wcześniej modułów, tj. do pamięci ROM, która przechowuje wszystkie jego znaki. Pamięć ta (przeznaczona domyślnie wyłącznie do odczytu), opiera się w swej pracy na adresach jednoznacznie identyfikujących każdy jej bit (mamy tu zatem do czynienia z adresacją po bitach, zwaną inaczej: adresacją bitową). Na tej podstawie zwraca ona na każdym kolejnym zboczu narastającym doprowadzonego do niej sygnału zegarowego dane, będące pojedynczymi pikselami wspomnianych wcześniej znaków. Innymi słowy odznacza się ona sygnałami takimi jak w tabeli 8.

tab9Samych danych w niej jest tyle ile wynosi liczba pikseli przypadająca na jeden znak, pomnożona przez liczbę przechowywanych w omawianej pamięci znaków (w przypadku wyświetlacza znaki odznaczają się wielkością 60×100 pikseli (czcionka CourierPS, rozmiar 72), co w połączeniu z tym, że jest ich łącznie dwanaście daje łączną ilość 72000 bitów, jaką odznacza się opisywana pamięć. Mówiąc jeszcze inaczej: przechowuje ona 72000 pikseli związanych ze znakami wyświetlacza alfanumerycznego, a tym samym każdy pojedynczy jej bit opisuje jeden piksel znaku, przy czym, jeśli jest on równy jedynce rysowany jest właściwy znak, natomiast jest on równy zeru rysowane jest jego tło, które jest białe, podobnie jak wyświetlacz). Wiemy zatem już gdzie są ulokowane znaki wyświetlacza. Jak są one natomiast w nim przedstawiane? Nietrudno nie zauważyć, że muszą one zostać pierw odczytane ze wspomnianej pamięci, zanim dojdzie do ich docelowego wyświetlenia. Przekładając to na sygnały zegarowe: odczyt z niej musi nastąpić przed zboczami narastającymi sygnału zegarowego, doprowadzonego do ostatniego z przedstawionych modułów (tj. SterownikVGA). Jak można to poczynić? Otóż wystarczy doprowadzić do modułu WyswietlaczVGA sygnał zegarowy o częstotliwości dwukrotnie większej od częstotliwości wspomnianego wcześniej sygnału zegarowego (wówczas na jednym zboczu wysyłamy adres związany z danym pikselem znaku, natomiast na drugim odbieramy odczytany piksel z pamięci ROM i przesyłamy go do modułu SterownikVGA). Nie jest to jednak idealne rozwiązanie – odczytywany piksel bowiem wyświetlany jest z opóźnieniem, równym jednemu taktowi sygnału zegarowego modułu SterownikVGA (ma to związek z tym, że na zboczu, na którym dochodzi do przesłania piksela do wspomnianego modułu pamięć ROM dopiero odczytuje nadesłany adres, a tym samym zwrot oczekiwanego piksela następuje już w momencie przeznaczonym na wyświetlanie następnego piksela na urządzeniu wyświetlającym). Nie jest to jednak aż tak istotne, szczególnie w przypadku grafiki statycznej, którą wyświetlacz alfanumeryczny w istocie jest. Bez względu jednak na to zarówno odczyt pikseli jak i ich przesłanie następuje na zboczach narastających sygnału zegarowego, o częstotliwości 50 MHz (sygnał pochodzący jak wiemy z pętli PLL).

Pozostaje jeszcze do omówienia wstępnie już napomknięty moduł SterownikVGA, który jak się dało zauważyć odpowiada za przesyłanie danych graficznych do urządzenia wyświetlającego otrzymywanych z modułu WyswietlaczVGA (jest to tym samym zgodnie z nazwą pełnoprawny sterownik graficzny). Co więcej jest on związany ze wspomnianym już wcześniej standardem graficznym VGA, w przypadku którego odznacza się poniższymi parametrami:

- rozdzielczość przesyłanego obrazu: 640×480 pikseli,
- częstotliwość jego odświeżania: 59 lub 60 Hz,
- głębia kolorów: 8-bitowa (po jednym bicie na barwę czerwoną, zieloną i niebieską).

W celu ich spełnienia (zwłaszcza dwóch pierwszych) omawiany moduł funkcjonuje w oparciu o sygnał zegarowy o częstotliwości równej 25 MHz, która to pozyskiwana jest z sygnału zegarowego o częstotliwości równej 50 MHz, z zastosowaniem drugiego z przedstawionych wcześniej generatorów opóźnień impulsów (jak można zauważyć generacja jednotaktowych impulsów co drugi impuls wejściowego sygnału zegarowe jest tożsame z zastosowaniem dzielnika częstotliwości (preskalera) przez dwa – stąd też wynika pierwotnie użyta nazwa parametru związanego ze stopniem podziału)). Co więcej pierwsze dwa parametry zostały dobrane arbitralnie (według uznania autora), przy czym w przypadku drugiego z nich nie chodzi o możliwość wyboru wymienionych przy nim wartości przez użytkownika – zamiast tego chodzi o wspomniany już sygnał zegarowy o częstotliwości równej 25 MHz, która w rzeczywistości jest zaokrąglona i nie jest w pełni zgodna z oficjalnymi wartościami przewidzianymi dla rozdzielczości 640×480 pikseli (w praktyce bowiem potrzebny jest sygnał zegarowy o częstotliwości 25,175 MHz, który nie jest łatwy w uzyskaniu, nawet za pomocą pętli PLL). Tym samym niektóre urządzenia wyświetlające mogą pod jej wpływem różnie po prostu zinterpretować częstotliwość odświeżania obrazu (nie ma to jednak większego znaczenia, szczególnie, że po pierwsze ludzkie oko nie dostrzeże różnicy, a po drugie natomiast większość współczesnych urządzeń radzi sobie bez problemu zarówno z jedną, jak i z drugą częstotliwością odświeżania obrazu)). Ostatni z parametrów natomiast ma związek z tym, że w zestawie maXimator obecny jest trzybitowy przetwornik, dołączony do gniazda standardu VGA (sprawia to, że każdą z barw przestrzeni RGB przypada wyłącznie jeden bit, co w sumie daje 23 = 8 możliwych do otrzymania kolorów). W tabeli 9 przedstawiono parametry i sygnały związane ze sterownikiem.

tab10Podobnie jak w przypadku wyświetlacza alfanumerycznego jest to moduł o dużych możliwościach konfiguracyjnych i tym samym można go dostosować w zależności od własnych potrzeb (parametry związane z poszczególnymi rozdzielczościami, wliczając w to częstotliwości wymaganych sygnałów zegarowych można znaleźć na stronie pod adresem: http://bit.ly/2pTKl9c. Należy jednak pamiętać, aby nie zapomnieć w tym względzie zmienić częstotliwości sygnału zegarowego, generowanego przez pętlę PLL!).

Moduły odpowiedzialne za przedstawienie wyników na wyświetlaczu 7-segmentowym

W przypadku ostatniej z grup woltomierza mamy do czynienia wyłącznie z jednym modułem, którym jest WyswietlaczSiedmiosegmentowy. Moduł ten jest zbiorem trzech następujących elementów:

- rejestr przesuwny z wartością początkową binarną równą „1000”,
- dekoder przekazujący w danej chwili dane bity danych wejściowych wyświetlacza,
- dekoder zamieniający wartość bitów danych wejściowych wyświetlacza na kod wyświetlacza 7-segmentowego.

Oprócz tego zawiera on trzeci i ostatni generator opóźnień impulsów, poprzez który następuje jego odświeżanie (zgodnie z wcześniejszym opisem do woltomierza dołączony jest wyświetlacz multipleksowany, czyli taki, w którym dochodzi do cyklicznego przełączania wszystkich jego segmentów z poziomu dołączonych do niego katod. Tym samym wspomniane odświeżanie sprowadza się do szybkości przełączania segmentów wyświetlacza na tychże katodach). Zasada jego działania jest następująca: rejestr przesuwny „przerzuca” na każdym narastającym zboczu sygnału zegarowego zawartą w jego wartości początkowej binarnej „jedynkę”, która decyduje o tym, który segment ma zostać w danej chwili uaktywniony (tym samym ich identyfikacja odbywa się na podstawie położenia „jedynki” w wartości początkowej). Następnie określane jest to, które bity danych wejściowych powinny być w danej chwili pobrane (czynione jest to w oparciu o drugi z wymienionych elementów wyświetlacza, na podstawie aktualnego położenia przesuwanej w rejestrze „jedynki” – dla przykładu: jeśli w rejestrze jest obecna wartość równa „1000” to odczytane zostają pierwsze cztery bity danych wejściowych, jeśli „0100” to następne cztery bity itd.). Ostatecznie dane które są w danej chwili pobierane zamieniane są na określony kod wyświetlacza siedmiosegmentowego, po uprzednim ich podaniu na anody wyświetlacza. W efekcie na danym segmencie pojawia się oczekiwana cyfra (i tak w przypadku pozostałych segmentów). W tabeli 9 przedstawiono parametry i sygnały przedstawionego modułu.

tab10Warto zauważyć, że w stosunku do urządzenia wyświetlającego wynik pomiaru napięcia prezentowany jest jedynie z dokładnością do trzech miejsc po przecinku (ze względu na obecność zgodnie z nazwą dołączonego do woltomierza wyświetlacza jedynie czterech segmentów. W ogólności jednak nie ma to znaczenia, ponieważ zmiana dotyczy wyłącznie samego wyświetlania, a nie sposobu prowadzonych obliczeń). Domyślnie też nie jest wyświetlana kropka rozdzielająca część całkowitą wyniku od jego części ułamkowej (nie jest to na dłuższą metę potrzebne, szczególnie, jeśli wiemy, że na część całkowitą będzie zawsze składać się wyłącznie jedna cyfra, natomiast na część ułamkową trzy cyfry). Dodatkowo również nie jest do niego dołączony sygnał zegarowy z pętli PLL, zamiast którego doprowadzony jest sygnał pochodzący bezpośrednio ze źródła zegarowego, zawartego w zestawie maXimator (uzasadnieniem jest fakt, że jest to moduł końcowy, który nie przekazuje danych do kolejnych modułów, w celu ich dalszego przetwarzania – nie jest wobec tego wymagana synchronizacja ze strony pętli PLL).

tab11Dane praktyczne

Szczegóły dotyczące implementacji woltomierza zawarto w tabeli 10, natomiast w tabeli 11 umieszczono zbiorcze zestawienie parametrów woltomierza.

Jakub Tyburski, WAT

Pozostałe artykuły

Robot klasy SCARA "Mustang"

Numer: Maj/2019

Pierwszy robot klasy SCARA, opracowany przez Sankyo Seiki (Japonia) w 1981 r., był odpowiedzią na coraz większe zapotrzebowanie przemysłu na automatyzację takich czynności, jak: przekładanie, wkładanie przedmiotów do opakowania, układanie itd. Cel projektu stanowiła budowa robota właśnie tej klasy - dwuosiowego ramienia robotycznego manipulującego efektorem w płaszczyźnie XY, z funkcjami grawerowania laserem lub niewielkim ...

Projektowanie aplikacji dla przekaźnika programowalnego Zelio metodą tablic Karnaugh

Numer: Kwiecień/2019

Przekaźniki programowane, na przykład Zelio, stanowią doskonałe narzędzie do bardzo szybkiej implementacji prostych aplikacji automatyki przemysłowej, systemów centralnego ogrzewania, sterowania klimatyzacją, nawadnianiem itd. itp. W artykule przedstawiono jedną z metod projektowania przykładowej aplikacji sterującej specyficznym mieszalnikiem.

Przemysł 4.0 w praktyce

Numer: Kwiecień/2019

Rittal to producent szaf sterowniczych i systemów klimatyzacji do instalacji elektrycznych i automatyki przemysłowej. Dzięki temu, że jest firmą rodzinną, może śmiało planować przyszłość, a jego najnowszy zakład produkcyjny jest tego wzorcowym przykładem. Jeśli więc interesuje Was czym jest Przemysł 4.0 w praktyce, warto zapoznać się z niniejszym artykułem.

LOGO! 8. Personalizowane menu w LOGO! TDE

Numer: Wrzesień/2018

Budując nasze rozwiązania z użyciem LOGO! 8, niejednokrotnie stawaliśmy przed pytaniem: ?czy jest możliwe zmienianie parametrów pracy mojego programu już po jego napisaniu??. Odpowiedź brzmi: tak, jest możliwe. I to bez użycia komputera! Firma Siemens zaplanowała bardzo wygodny mechanizm modyfikowania wartości różnych parametrów w tym wszystkich użytych liczników i układów czasowych oraz kluczy programowych a nawet parametrów bloków ...

Frezarka sterowana numerycznie

Numer: Lipiec/2018

Prezentowana frezarka CNC jest przeznaczona głównie do obróbki tworzyw sztucznych, stopów aluminium, oraz miękkiej stali. Sterowanie odbywa się za pomocą standardowych kodów ISO oraz cykli automatycznych programu sterującego Mach3. Maszyna powstała z mojego zamiłowania do automatyki oraz obróbki mechanicznej. Chciałem pokazać, że maszyna, która nie kosztuje tyle, co przemysłowa również ma duże możliwości dydaktyczne, jak i przy ...

Mobilna
Elektronika
Praktyczna

Ze świata  Kobiety w elektronice    ...

Elektronika Praktyczna

Maj 2019

PrenumerataePrenumerataKup w kiosku wysyłkowym

Elektronika Praktyczna Plus

lipiec - grudzień 2012

Kup w kiosku wysyłkowym