Efekt do gitary z zastosowaniem cyfrowego przetwarzania sygnałów

Efekt do gitary z zastosowaniem cyfrowego przetwarzania sygnałów
Pobierz PDF Download icon

Dzięki nowoczesnym mikrokontrolerom staje się możliwe realizowanie skomplikowanych zadań stosunkowo niewielkim kosztem. Najnowsze układy są na tyle wydajne, że w niektórych zadaniach mogą zastępować skomplikowane procesory DSP i umożliwiają budowę układów analogowych z cyfrowym przetwarzaniem sygnału. Prezentowane urządzenie to efekt gitarowy wykorzystujący takie możliwości.

Podstawowe parametry:
  • realizowane efekty: fuzz (distortion) graficzny o siedmiu kanałach częstotliwościowych wyposażony dodatkowo w efekt pogłosu i efekt tremolo,
  • prosta konstrukcja dzięki zastosowaniu rozbudowanego mikrokontrolera,
  • zasilanie napięciem 5 V.

Proponowane przeze mnie rozwiązanie bazuje na mikrokontrolerze STM32F466, który ma rozbudowane układy peryferyjne, a wśród nich trzy 12-bitowe przetworniki A/C z możliwością multipleksowania wejść, oraz dwa 12-bitowe przetworniki C/A. Dzięki takim komponentom możliwe było znaczne obniżenie stopnia skomplikowania układu. Realizowany efekt to fuzz (distortion) graficzny o siedmiu kanałach częstotliwościowych wyposażony dodatkowo w efekt pogłosu i efekt tremolo.

Sposób realizacji efektów

Schemat ideowy sposobu realizacji efektu fuzz pokazuje rysunek 1. Tor sygnału jest podzielony na wiele kanałów częstotliwościowych i w każdym z nich sygnał podlega zniekształceniu (distortion). Sygnał wyjściowy powstaje z zsumowania wyjść tych kanałów.

Rysunek 1. Schemat ideowy sposobu realizacji efektu fuzz

Efekt tremolo działa na zasadzie modulowania sygnału audio sygnałem z generatora wolnych przebiegów LFO (low frequency oscylator) (rysunek 2). W naszym układzie generator LFO wytwarza przebieg o regulowanej częstotliwości 1...100 Hz i amplitudzie 0...1. Do przebiegu dodawana jest składowa stała tak, że sygnał z generatora LFO nie przyjmuje wartości ujemnych.

Rysunek 2. Schemat ideowy sposobu realizacji efektu tremolo

Schemat blokowy

Na rysunku 3 został pokazany schemat blokowy urządzenia. Pierwszym blokiem w torze audio jest przedwzmacniacz zbudowany na niskoszumowym wzmacniaczu operacyjnym. Przetworniki A/C i C/A to komponenty zintegrowane w mikrokontrolerze, pracujące z rozdzielczością 12 bitów. Bufor wyjściowy zrealizowany został na wzmacniaczu operacyjnym TLC2272. Układy regulacji to potencjometry podłączone do wejść multipleksowanego, drugiego przetwornika A/C.

Rysunek 3. Schemat blokowy urządzenia

Układ zasilany jest napięciem 5 V. Zadaniem układu zasilania jest wytworzenie napięcia 3,3 V, niezbędnego do zasilania mikrokontrolera, oraz napięć dodatniego i ujemnego do zasilania wzmacniaczy operacyjnych.

Budowa układu

Schemat elektryczny urządzenia został pokazany na rysunku 4. Sygnał wejściowy podawany jest na gniazdo J3, typu MONO JACK 6,3 mm.

Rysunek 4. Schemat elektryczny urządzenia

Na wejściu toru audio znajduje się przedwzmacniacz zbudowany na układzie U4 i elementach sąsiadujących z nim. Zastosowano niskoszumowym wzmacniacz operacyjny, przeznaczony do stosowania w torach audio, typu NE5534. Spośród innych podobnych układów wyróżnia się bardzo niskim współczynnikiem szumów, wynoszącym poniżej 4 nV/√Hz, oraz szerokim pasmem sięgającym 10 MHz.

Przedwzmacniacz ma wzmocnienie ok. 1000 i jest tak skonstruowany, aby dopasował sygnał do wejścia analogowego mikrokontrolera. Na jego wyjściu znajduje się układ zabezpieczający przed wystąpieniem napięcia zbyt wysokiego dla wejścia mikrokontrolera.

W bloku wyjściowym pracuje bufor zrealizowany na podwójnym wzmacniaczu operacyjnym U3, typu TLC2271. Wybrano ten wzmacniacz ze względu na niski pobór mocy i stosunkowo duży prąd wyjściowy. Wzmacniacze pracują jako wtórniki, po jednym na każdy kanał, a sygnały wyprowadzone są na gniazdo J2, typu stereo jack 6,3 mm. Wyjście z przetwornika C/A jest podawane na wejście wzmacniaczy operacyjnych przez dzielnik rezystorowy (R13 i R14) dopasowujący amplitudę sygnału do standardu sygnału wyjściowego.

Do multipleksowanych wejść drugiego przetwornika A/C mikrokontrolera podłączone są potencjometry służące do regulacji parametrów efektów.
Ostatnim elementem układu jest blok zasilania, który składa się ze scalonego stabilizatora liniowego U1, typu LM1117, dającego napięcie 3,3 V oraz dwóch przetwornic napięcia. Obie pracują w klasycznym układzie z indukcyjnością, jedna wytwarza napięcie ujemne –5 V (T1, D1, L1), a druga napięcie dodatnie +6,8 V (T2, D2, L2). Elementy kluczujące (tranzystory MOSFET) są sterowane z wyjść mikrokontrolera, które kontroluje wewnętrzny układ licznika/timera. Na wyjścia te podawany jest sygnał prostokątny o odpowiednim wypełnieniu i częstotliwości około 100 kHz.

Opis programu sterującego

Działanie programu jest synchronizowane przerwaniami generowanymi przez timery TIM1 i TIM2. Timer 1 wyzwala pomiar przetwornika A/C w torze audio. Natomiast timer 2 wyzwala sekwencję pomiarów napięć na potencjometrach regulacyjnych.

Wyzwolenie pomiaru przez timer TIM1 uruchamia cykl przetwarzania przetwornika A/C. Po jego zakończeniu zostaje wygenerowane przerwanie, które rozpoczyna procedurę przetwarzania sygnału. Po wykonaniu wszystkich operacji związanych z modyfikacją sygnału wynikowa wartość jest podawana na wejście przetwornika C/A.

Dodatkowym zadaniem programu jest generowanie przebiegów sterujących przetwornicami napięć. Całe zadanie realizuje, odpowiednio skonfigurowany, timer TIM3.

Rysunek 5. Schemat obrazujący strukturę programu

Schemat obrazujący strukturę programu został pokazany na rysunku 5. W programie użyto arytmetyki stało-przecinkowej, ponieważ operacje, ta tym typie danych są znacznie szybsze niż na wartościach zmiennoprzecinkowych.

Listing 1. Kod głównych procedur programu

#include "main.h"
#include "efekt10.h"

int main(){
InitPeryferia();

HAL_DAC_Start(&hdac, DAC_CHANNEL_1);

__HAL_ADC_ENABLE_IT(&hadc1, ADC_IT_EOC);
__HAL_ADC_ENABLE_IT(&hadc2, ADC_IT_EOC);

HAL_TIM_Base_Start(&htim3);
HAL_TIM_Base_Start_IT(&htim2);
HAL_TIM_Base_Start(&htim1);
HAL_TIM_OC_Start(&htim1, TIM_CHANNEL_1);
HAL_TIM_OC_Start(&htim3, TIM_CHANNEL_1);
HAL_TIM_OC_Start(&htim3, TIM_CHANNEL_2);


HAL_GPIO_WritePin(GPIOB, GPIO_PIN_15, GPIO_PIN_SET);

for(;;); // petla nieskonczona

return 0;
}

/****** Barwa tonu******************************************/

#define K_D (int)((double)0x10000*2*3.14*200/CZ_PROBKOWANIA)
#define K_G (int)((double)0x10000*2*3.14*5000/CZ_PROBKOWANIA)

int Filtr(int w){
static int C_D = 0, C_G = 0;

C_D += (w-C_D)/0x10000*K_D;
C_G += (w-C_G)/0x10000*K_G;

volatile register int wy_d, wy_g, wy_s;

wy_d = C_D/0x1000*Potencjometry[POT_DOLNA];
wy_g = (w-C_G)/0x1000*Potencjometry[POT_GORNA];

#define f 1000
#define Q 2
#define C_DT (int)((double)0x10000/(1.0 / f / Q / 2.0 / 3.14 * CZ_PROBKOWANIA))
#define L_DT (int)((double)0x10000/(Q / 2.0 / 3.14 / f * CZ_PROBKOWANIA))

static int U_1 = 0;
static int I_1 = 0;

volatile register int uc = U_1 + ((I_1 /0x10000) * C_DT);
volatile register int i = ((w - uc - I_1)/0x10000) * L_DT + I_1;

U_1 = uc;
I_1 = i;

wy_s = i/0x1000*Potencjometry[POT_SRODEK];

return wy_d+wy_g +wy_s;
}

/******************* LFO **********************************/
#define F_LFO2 40

double LFO(){
static int kierunek = 1;
static int aLFO = 0;

if(kierunek)
{
aLFO += Potencjometry[POT_F_LFO]*0x10*F_LFO2/CZ_PROBKOWANIA;
if(aLFO>=0xFFFF)
kierunek = 0;
} else {
aLFO -= Potencjometry[POT_F_LFO]*0x10*F_LFO2/CZ_PROBKOWANIA;
if(aLFO<=0)
kierunek = 1;
}

return aLFO*Potencjometry[POT_A_LFO]/0x1000+(0xFFF-Potencjometry[POT_A_LFO])*0x10;
}

/**************** Sprzęganie ******************************/

volatile float S_Stala;
#define S_Omega 2000;

float Sprzeganie(float w_we) {
S_Stala += (w_we-S_Stala)/S_Omega;
return w_we-S_Stala;
}

/********* Główna procedura ********************************/

int Przetwarzanie(int w_we) {
int w_wy;

w_we = (w_we-0x7FF)*0x10000;

w_wy = Sprzeganie(w_we);

if(Potencjometry[POT_FUZZ]<0xF00)
{
w_wy = Fuzz(w_wy);
} else {
w_wy = w_wy/0x10000*LFO();
}

w_wy = Filtr(w_wy);
w_wy = w_wy/0x1000*Potencjometry[POT_AMP];

if(w_wy>0x7FFFFFF)
w_wy = 0x7FFFFFF;
if(w_wy<-0x7FFFFFF)
w_wy = -0x7FFFFFF;

w_wy = (w_wy/0x10000)+0x7FF;
return w_wy;
}

Na listingu 1 zostały pokazane kody najistotniejszych procedur programu głównego, natomiast na listingu 2 pokazano kod realizujący zadanie jednego kanału efektu fuzz. Pełne źródło programu jest dołączone do materiałów dodatkowych do projektu. Doświadczeni programiści mogą zmodyfikować kod, tworząc swoje własne efekty.

Listing 2. Kod jednego kanału efektu fuzz

Listing jednego kanału efektu fuzz
float Fuzz1000(int w_we) {
////////////////////////// filtrowanie
#define f 1000
#define C_DT (int)((double)0x10000/(1.0 / f / DOBROC / 2.0 / 3.14 * CZ_PROBKOWANIA))
#define L_DT (int)((double)0x10000/(DOBROC / 2.0 / 3.14 / f * CZ_PROBKOWANIA))

static int U_1 = 0;
static int I_1 = 0;

volatile register int uc = U_1 + ((I_1 /0x10000) * C_DT);
volatile register int i = ((w_we - uc - I_1)/0x10000) * L_DT + I_1;

U_1 = uc;
I_1 = i;

////////////////////////// wyliczanie amplitudy
static int suma = 0;
static int ba = 0;
static int licznik = 1;

if (licznik >= (int)(CZAS_MIER * CZ_PROBKOWANIA))
{
ba = suma;
suma = (i<0 ? -i : i)/ (int)(CZAS_MIER * CZ_PROBKOWANIA / 3.14 * 2.0);
licznik = 1;
} else {
suma += (i<0 ? -i : i)/ (int)(CZAS_MIER * CZ_PROBKOWANIA / 3.14 * 2.0);
++licznik;
}

/////////////////////////// znieksztalcenia
volatile register int odc = (ba/WSP_ODC)*Potencjometry[POT_FUZZ];

if(i>odc)
{
return ba;
} else if(i<-odc) {
return -ba;
} else {
return (i/Potencjometry[POT_FUZZ])*0x1000;
}
}

Montaż i uruchomienie

Schemat płytki PCB, wraz z rozmieszczeniem elementów, pokazano na rysunku 6.

Układ należy zmontować bardzo starannie, ponieważ zawiera małe elementy SMD. Przed uruchomieniem należy umyć płytkę i dokładnie sprawdzić, czy elementy zostały przylutowane na właściwe miejsca oraz czy nie powstały przypadkowe zwarcia na wyprowadzeniach mikrokontrolera.

Rysunek 6. Schemat płytki PCB wraz z rozmieszczeniem elementów (pomniejszony 35%)

Po zmontowaniu płytki musimy zaprogramować mikrokontroler. Można do tego użyć specjalnej aplikacji dostępnej na stronie firmy ST – STB32Cubeprog. Potrzebny będzie także najpopularniejszy programator – ST-Link. W przypadku gdy nie dysponujemy odpowiednim kablem, którym można połączyć programator z płytką, możemy go wykonać samodzielnie. Kabel składa się z dwóch złączy typu IDC 6-pinowego i 20-pinowego. Złącza należy połączyć zgodnie z opisem w tabeli 1.

Programowanie za pomocą programu STM32Cubeprog należy przeprowadzić w następujący sposób:

  1. podłączamy programator ST-link do komputera i łączymy go ze złączem na płytce,
  2. podłączamy zasilanie do układu,
  3. uruchamiany program STM32CubeProg,
  4. wczytujemy plik Efekt10.hex,
  5. ustawiamy typ programatora jako ST-link,
  6. ustawiamy tryb programowania jako SWD,
  7. wczytujemy program do pamięci flash mikrokontrolera.

Obsługa urządzenia

Parametry urządzenia reguluje się siedmioma potencjometrami. Pierwszy z nich (od lewej) to głębokość efektu „distortion”, jeśli ustawimy jego wartość na zero, wyłącza się efekt „fuzz graficzny” i włącza się efekt „tremolo”. Dwa następne potencjometry służą do ustawiania częstotliwości modulującej i współczynnika głębokości modulacji. Trzy kolejne potencjometry to trójpunktowy equalizer. Ostatni potencjometr służy do regulacji poziomu sygnału.

Układ zasilany jest napięciem 5 V. Sygnał z gitary podłącza się do wejścia „duży jack” znajdującego się z lewej strony, a sygnał wyjściowy można pobrać ze złącza znajdującego się po stronie prawej. Wyjście ma niewielką rezystancję wyjściową, więc można do niego podłączyć nawet słuchawki.

Tomasz Krogulski
krogul70@gmail.com

Wykaz elementów:
Rezystory: (SMD0805)
  • R1, R2, R9: 100 Ω
  • R3, R4, R7: 1 MΩ
  • R5, R14: 10 kΩ
  • R6, R11: 2 MΩ
  • R8: 330 Ω
  • R10: 100 kΩ
  • R12: 1 kΩ
  • R13: 150 kΩ
  • R15, R16: 51 Ω
  • P1…P7: potencjometr 10 kΩ liniowy
Kondensatory: (SMD0805)
  • C1, C2, C4, C5, C9, C12, C13: 1 µF
  • C3, C6, C7, C10, C11: 10 µF
  • C8: 33 pF
  • C14…C16: 100 nF
Półprzewodniki:
  • D1, D2, D5, D7: 1N4148 SMD
  • D3: dioda Zenera 5,1 V SMD
  • D4: dioda Zenera 6,8 V SMD
  • D6: LED SMD0805
  • T1: BSS84
  • T2: 2N7002
  • U1: LM1117 SOT223
  • U4: NE5534 SO8
  • U2: STM32F446CR SMD
  • U3: TLC2272 SO8
Inne:
  • L1, L2: 10 mH THT
  • J1: gniazdo zasilania DC5,5
  • J2, J3: gniazdo jack 6,3 do druku
  • J4: złącze IDC6
Artykuł ukazał się w
Elektronika Praktyczna
sierpień 2020
DO POBRANIA
Pobierz PDF Download icon

Elektronika Praktyczna Plus lipiec - grudzień 2012

Elektronika Praktyczna Plus

Monograficzne wydania specjalne

Elektronik czerwiec 2021

Elektronik

Magazyn elektroniki profesjonalnej

Raspberry Pi 2015

Raspberry Pi

Wykorzystaj wszystkie możliwości wyjątkowego minikomputera

Świat Radio czerwiec 2021

Świat Radio

Magazyn krótkofalowców i amatorów CB

Automatyka Podzespoły Aplikacje maj 2021

Automatyka Podzespoły Aplikacje

Technika i rynek systemów automatyki

Elektronika Praktyczna czerwiec 2021

Elektronika Praktyczna

Międzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów

Elektronika dla Wszystkich czerwiec 2021

Elektronika dla Wszystkich

Interesująca elektronika dla pasjonatów