Nowe życie starych lamp elektronowych

Nowe życie starych lamp elektronowych
Pobierz PDF Download icon
Ostatnio modne stały się różne układy lampowe. Widać to zwłaszcza w technice audio, gdzie ogromną popularnością cieszą się wzmacniacze małej częstotliwości, przedwzmacniacze i inne konstrukcje lampowe. Stało się to powodem, dla którego konstruktorzy elektronicy z całego świata znów zwrócili uwagę na lampy elektronowe. Te jednak często pozyskiwane są z bardzo starych zasobów mających nierzadko i kilkadziesiąt lat. Czy lampa elektronowa może być tak długo przechowywana? Jak proces starzenia się lampy wpływa na jej parametry? Czy wreszcie taką lampę można zastosować, przywrócić jej niejako drugą młodość? O tych zagadnieniach opowiada niniejszy artykuł.
64 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 9/2009 NOTATNIK KONSTRUKTORA Nowe życie starych lamp elektronowych w  następstwie których pogarszają się wyj- ściowe charakterystyki lamp. Do negatyw- nych zmian charakterystyk należą zmniej- szenie się prądu katody, zwiększenie szumu śrutowego i  cieplnego, a  także zwiększone prawdopodobieństwo wewnętrznego prze- bicia i przez to skłonność do gwałtownego uszkodzenia. Szczególnie źle na parametry lamp wpływa częściowa utrata próżni, któ- ra jest główną przyczyną większości proble- mów. W wielu takich wypadkach parametry lampy można poprawić i uczynić je w pełni zadowalające stosując specjalny trening, który przyjęto nazywać hartowaniem. Hartowanie lampy można przeprowa- dzać bezpośrednio w tym urządzeniu, w któ- rym lampa pracuje, lub w specjalnym przy- rządzie. Aby poprawnie ?wytrenować? lam- pę należy wykonać następujące czynności: 1. Nie załączać napięcia żarzenia gwałtow- nie, lecz liniowo zwiększać je od 0 do wartości nominalnej w  czasie około 2 minut. Ostatnio modne stały się różne układy lampowe. Widać to zwłaszcza w  technice audio, gdzie ogromną popularnością cieszą się wzmacniacze małej częstotliwości, przedwzmacniacze i  inne konstrukcje lampowe. Stało się to powodem, dla którego konstruktorzy elektronicy z  całego świata znów zwrócili uwagę na lampy elektronowe. Te jednak często pozyskiwane są z  bardzo starych zasobów mających nierzadko i  kilkadziesiąt lat. Czy lampa elektronowa może być tak długo przechowywana? Jak proces starzenia się lampy wpływa na jej parametry? Czy wreszcie taką lampę można zastosować, przywrócić jej niejako drugą młodość? O  tych zagadnieniach opowiada niniejszy artykuł. chodziły częściowy trening w  zakładzie produkcyjnym. W związku z tym, że lampy nie zalegały na półkach w sklepach, to nie było problemu ich starzenia i konieczności przeprowadzania kolejnych operacji harto- wania. Podczas długiego przechowywania we- wnątrz lampy zachodzą złożone i na szczę- ście odwracalne procesy ?zyko-chemiczne, Pragnę zwrócić uwagę na mało znany, ale bardzo ważny czynnik gwarantujący ja- kość i niezawodność pracy lamp elektrono- wych. Jest nim operacja hartowania, czasami zwana też treningiem lamp elektronowych. Oczywiście nie chodzi tu bynajmniej o tre- ning ?zyczny, ale o operację technologiczną. W  czasach swej świetności, to jest w  latach 40...60, lampy elektronowe prze- NOTATNIK KONSTRUKTORA 65ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 9/2009 Nowe życie starych lamp elektronowych R E K L A M A 2. Pozostawić lampę z  załączonym nomi- nalnym napięciem żarzenia na czas oko- ło 30 minut. Uwaga: nie podawać innych napięć! 3. Załączyć ujemne napięcie siatki. 4. Włączyć napięcie anodowe o  wartości nie większej, niż połowa napięcia zna- mionowego. Pozostawić tak zasiloną lampę przez czas około 10 minut, a na- stępnie krokami po 5...10% wartości na- pięcia znamionowego podnosić napięcie do wielkości znamionowej co 5...10 mi- nut. Przy zbliżaniu się do wartości zna- mioniowej napięcia, czas pomiędzy kro- kami należy nieznacznie zwiększyć (do 15...20 minut). Jeśli podczas zwiększania napięcia w lampie nastąpi wyładowanie, to należy zmniejszyć napięcie o  jeden stopień, wytrzymać 10...15 minut i  po- nownie zwiększać napięcie, aż osiągnie ono wartość znamionową. Dla ochrony lampy przed uszkodze- niem w  wypadku przebicia objawiającego się gwałtownym wyładowaniem wewnątrz bańki lampy, do obwodu anodowego nale- ży włączyć rezystor 3...5 razy większy od zazwyczaj stosowanego. Pod koniec harto- wania, jeśli nie wystąpiły żadne przebicia, należy zmniejszyć wartość rezystora ano- dowego do wartości nominalnej. Podczas podwyższania napięcia w cza- sie hartowania należy uważać na to, aby moce rozpraszane przez elektrody nie przekroczyły dopuszczalnych wartości. Prąd anodowy można regulować za pomo- cą ujemnego napięcia siatki. Po tym jak napięcie anodowe osiągnie wartość nominalną, a  w  lampie nie wy- stąpiły przebicia ani inne anormalne zja- wiska, radzę zwiększyć napięcie anodowe o  5...10% powyżej wartości znamionowej i pozostawić je załączone przez czas 5...10 minut. Jeśli lampa przejdzie normalnie i  ten test, to można śmiało stosować ją w konstruowanym układzie. Hartowanie lamp można przeprowa- dzać także w  warunkach dynamicznych. W takim przypadku lampę włączamy nor- malnie w obwód, ale należy obniżyć napię- cie anodowe. Następnie, krokami co 5...10 minut zwiększamy je od wartości nominal- nej. Na zakończenie chciałbym dodać na podstawie swojego, wieloletniego doświad- czenia, że lampy, które przeszły wyżej opisany trening, pracowały latami w  mi- krofonach pojemnościowych Georg Neu- man bez pogorszenia swoich parametrów roboczych. Stosowałem go również do re- animacji lamp produkcji radzieckiej, które później używałem w pierwszych stopniach studyjnych wzmacniaczy mikrofonowych. Lampy te pracowały przez długie miesiące nie powodując najmniejszych problemów. W  czasie przeprowadzania nagrań zarów- no w studiu, jak i poza nim, nie było ani jednego wypadku nagłej awarii. Pomiary lamp przeprowadzano regularnie co trzy miesiące. W ten sposób udało się zwiększyć dzie- sięciokrotnie żywotność większości lamp. Hartowanie pozwoliło także zamienić w  końcówkach wzmacniaczy o  napięciu anodowym ponad 600  V specjalizowane lampy EL34 na bardziej dostępne cenowo, produkowane w byłych państwach socjali- stycznych. Zastosowanie się do podanych porad umożliwia użycie starych lamp 6P3S-EW (6?3?-??) we wzmacniaczach zasilanych napięciem anodowym do 700 V. Potwierdzeniem tego faktu jest długotrwała i bezawaryjna ich praca. opracował Jerzy Grnaderjan Zaproponuj idee urządzeń zbudowanych z modułów i zgarnij nagrodę! Redakcja EP ogłasza konkurs na propozycje modułów i schematów blokowych urządzeń zbudowanych z tych modułów. Szczegółowe zasady konkursu opisujemy na stronie konkursy.ep.com.pl Konkurs Konstrukcje Modułowe
Artykuł ukazał się w
Wrzesień 2009
DO POBRANIA
Pobierz PDF Download icon
Elektronika Praktyczna Plus lipiec - grudzień 2012

Elektronika Praktyczna Plus

Monograficzne wydania specjalne

Elektronik lipiec 2020

Elektronik

Magazyn elektroniki profesjonalnej

Raspberry Pi 2015

Raspberry Pi

Wykorzystaj wszystkie możliwości wyjątkowego minikomputera

Świat Radio lipiec 2020

Świat Radio

Magazyn użytkowników eteru

APA - Automatyka Podzespoły Aplikacje lipiec 2020

APA - Automatyka Podzespoły Aplikacje

Technika i rynek systemów automatyki

Elektronika Praktyczna lipiec 2020

Elektronika Praktyczna

Międzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów

Praktyczny Kurs Elektroniki 2018

Praktyczny Kurs Elektroniki

24 pasjonujące projekty elektroniczne

Elektronika dla Wszystkich czerwiec 2020

Elektronika dla Wszystkich

Interesująca elektronika dla pasjonatów