Zostań w domu, zamów taniej!
Nie wychodź z domu i zamów online swoje ulubione pisma 20% taniej. Skorzystaj z kodu rabatowego: czytajwdomu

Podkręcanie zegarów. Overclocking w mikrokontrolerach

Podkręcanie zegarów. Overclocking w mikrokontrolerach
Pobierz PDF Download icon
Sezon urlopowy w pełni, lutownice zamieniliśmy na leżaki, a Elektronikę Praktyczną, zamiast przy stole warsztatowym, czytamy na świeżym powietrzu. Jak zwykle w ?sezonie ogórkowym? publikujemy artykuły o nieco lżejszym charakterze i taki również będzie artykuł o tematyce overclocking\'u.
117ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 8/2010 Overclocking w mikrokontrolerach taktowania. Przy częstotliwościach, z jakimi pracują współczesne komputery, jedną z naj- istotniejszych kwestii jest chłodzenie. W eks- tremalnych przypadkach stosuje się chłodze- nie ciekłym azotem, uzyskując częstotliwo- ści taktowania rzędu 6 GHz. W czeluściach Internetu natknąłem się również na bardzo kontrowersyjny sposób chłodzenia polegają- cy na umieszczeniu całego peceta włącznie z zasilaczem w akwarium wypełnionym ole- jem transformatorowym (fotografia  1). Za- stanawiam się tylko, jak na taki wynalazek zareagują tworzywa sztuczne stosowane na płycie głównej oraz złącza pomiędzy modu- łami, które raczej nie są odporne na działanie oleju. Ciekawi mnie również wymiana pod- zespołów w takim komputerze. Czy obserwując dość interesujące re- zultaty overclockingu komputerów PC, nie zastanawialiście się czasem czy można też ?podkręcić? mikrokontroler? Częstotliwości pracy mikrokontrolerów są o  rzędy wielkości mniejsze, więc w  na- szych testach nie będziemy musieli uciekać Overclocking w mikrokontrolerach Podkręcanie zegarów Sezon urlopowy w  pełni, lutownice zamieniliśmy na leżaki, a  Elektronikę Praktyczną, zamiast przy stole warsztatowym, czytamy na świeżym powietrzu. Jak zwykle w  ?sezonie ogórkowym? publikujemy artykuły o  nieco lżejszym charakterze i  taki również będzie artykuł o  tematyce overclocking?u. Tematyka ?podkręcania zegarów? jest głównie związana z  komputerami PC. Za- chęcają do tego niejednokrotnie sami produ- cenci podzespołów komputerowych. Każda dobra płyta główna ma w  BIOS-ie pozycję menu M.I.T. Inteligent Tweaker, umożliwia- jącą ustawianie parametrów różnych pod- zespołów komputera na wartości ponadnor- matywne. Istnieją kluby związane z tą tema- tyką, ze współzawodnictwem polegającym na uzyskaniu jak największej częstotliwości się do ekstremalnych sposobów chłodzenia, a  wszystkie testy będziemy przeprowadzać w warunkach standardowych, przy chłodze- niu naturalnym oraz nominalnym napięciu zasilania. Na warsztat postanowiliśmy wziąć cztery mikrokontrolery najpopularniejszych rodzin: ATmega32 ? przedstawiciel rodzi- ny AVR, LPC2142 ? przedstawiciel rodziny ARM7TDMI, STM32F107VBT6 ? przedsta- wiciel popularnej rodziny Cortex-M3 oraz ostatni krzyk mody, który może się okazać potencjalnym zabójcą popularnych AVR-ów, przedstawiciel rodziny ARM Cortex-M0 ? LPC1114. Przy okazji testów overclockingu zrobimy testy wydajności jednostek central- nych oraz sprawdzimy, jaka jest w rzeczywi- stości deklarowana przez producentów wy- dajność obliczeniowa jednostek. Założenie, algorytm testowy, uwagi dotyczące działania układów peryferyjnych Celem testu jest zbadanie podatności na overclocking jednostki CPU w  wybranych notatnik konstruktora Podczas analizy wyników testów należy brać pod uwagę, że rdzeń Cortex-M0 zastosowany w mikrokontrolerach LPC1114 charakteryzuje się mniejszą wydajnością niż Cortex-M3 zastosowany mikrokontrolerach STM32 lub LPC1700. W ofercie NXP znajduje się mikrokontroler LPC1769, który katalogowo może być taktowany sygnałem zegarowym o częstotliwości do 120 MHz. Jego także poddamy testom redakcyjnym i przedstawimy Czytelnikom wyniki naszych badań. 118 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 8/2010 notatnik konstruktora architektury AMD64: gcc, dla architektury ARM: arm-none-eabi-gcc). Składa się ona z części wspólnej zawierającej bibliotekę ob- sługi MD5 oraz funkcję wyznaczającą MD5 z 1 kB bloku danych wejściowych. Interfejs użytkownika zawiera tylko jedną funkcję do_test(), która w przypadku, gdy suma zo- stała wyznaczona prawidłowo zwraca false, natomiast w  przypadku błędu zwraca war- tość true. Biblioteka wyznaczająca MD5 została pobrana z SourceForge: http://source- forge.net/projects/md5-utils/. W kodzie wpro- wadzono jedynie drobne modyfikacje dla 8-bitowej architektury AVR. W  katalogach atmega32, lpc2142, stm32f107, x86, lpc1111 znajduje się kod specyficzny dla poszczegól- nych uC oraz dla komputera PC. Czas wy- konywania algorytmu MD5 na komputerze PC jest czasem wzorcowym, w odniesieniu do którego będzie porównana wydajność poszczególnych mikrokontrolerów. Kod dla komputera PC przeznaczony jest dla Linux-a i  został skompilowany dla architektury AMD64 (kod 64-bitowy). Pomiar czasu wy- konania odbywa się poprzez 1000-krotne wywołanie funkcji do_test(), a  następnie wyznaczenie średniego czasu jej wykonania. Kod 64-bitowy został wykonany na proceso- rze Phenom II, dla którego wyznaczanie 1 kB bloku zajmuje 2,675 ms, co po przeliczeniu daje czas wykonania rzędu 7,49  ms/MHz. Będzie to wzorcowy czas wykonania testu. Kompilacja programu testowego odbywa się z  wiersza polecenia. Aby skompilować program, należy wejść do katalogu projek- tu i  wywołać polecenie make ARCH=ty- pe, gdzie jako type należy podać procesor, na który ma być wygenerowany kod (dla komputera PC ARCH=x86, dla procesora skończona. Zastosowanie powyższego algo- rytmu pozwala mieć minimum pewności co do prawidłowej pracy rdzenia, oraz pamięci Flash przy wybranej częstotliwości. Mierząc okres sygnału na wyjściu OUT możemy rów- nież obliczyć czas wykonywania wyliczania sumy MD5 z 1 kB bloku danych. Aplikacja testowa komunikuje się z  otoczeniem tylko za pomocą linii GPIO, dzięki czemu wyeli- minowano potencjalne problemy z układami peryferyjnymi. Aplikacja testowa została zaprojektowa- na za pomocą GNU Make z użyciem kompi- latora gcc (dla architektury AVR: avr-gcc, dla mikrokontrolerach. Należy podkreślić, że prawidłowe działanie jednostki centralnej przy określonej częstotliwości sygnału zega- rowego nie gwarantuje, że pozostałe układy peryferyjne mikrokontrolera będą działały prawidłowo. Badanie układów peryferyj- nych pod względem prawidłowości działania przy podwyższonej częstotliwości wykracza poza łamy niniejszego artykułu i  powinno być przeprowadzone oddzielnie. Bardziej zaawansowane, 32-bitowe mikrokontrolery najczęściej mają oddzielny dzielnik częstot- liwości, umożliwiający taktowanie poszcze- gólnych układów peryferyjnych niezależnie. Istnieje zatem możliwość zmniejszenia czę- stotliwości pracy tych układów do wartości nieprzekraczających częstotliwości nominal- nych, co powinno gwarantować ich popraw- ną pracę. W  przypadku prostych układów 8-bitowych, możliwości takiej najczęściej nie mamy i  układy peryferyjne taktowane są z  taką samą częstotliwością, jak rdzeń mikrokontrolera. Ponieważ przy przetakto- waniu jednostka centralna może pracować nie w pełni poprawnie, np. dokonując błęd- nych obliczeń, jako algorytm testowy wybra- no bardziej zaawansowany test, od zmiany stanu diod LED w pętli. Polega on na wyko- nywaniu cyklicznie algorytmu MD5 (ramka) dla 1 kB bloku danych umieszczonego w pa- mięci Flash oraz porównaniu wyników ob- liczeń z wynikiem wzorcowym (rysunek 2). Gdy wyznaczona suma MD5 jest zgod- na, wówczas linia GPIO oznaczona jako OUT zmieniana jest na stan przeciwny, równocześnie włączana jest dioda LED D1, a następnie cykl powtarza się od początku. W  przypadku, gdy wyznaczona suma MD5 nie jest prawidłowa, wówczas zapalana jest dioda LED2 oraz wykonywana jest pętla nie- Fotografia 1. Dzieło firmy Puget Systems ? PeCet zanurzony w chłodzącym go oleju transformatorowym Rysunek 2. Algorytm działania programu testowego Nie Tak 119ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 8/2010 Overclocking w mikrokontrolerach LPC2142 ARCH=lpc2142 itd.). Aby zapro- gramować wybrany mikrokontroler, należy podłączyć odpowiedni programator oraz wy- dać polecenie make program. Overclocking mikrokontrolera STM32F107VBT6 Jako pierwszy poddaliśmy testowi mi- krokontroler STM32F107VBT6 zainstalowa- ny na płytce STM32Butterfly. Mikrokontro- ler jest zbudowany w oparciu o architekturę CORTEX-M3 i  jego maksymalna częstotli- wość taktowania (według danych produ- centa) wynosi 72  MHz. Układ ma bardzo zaawansowany system dystrybucji sygnału zegarowego (rysunek 3), dzięki czemu istnie- je możliwość ustawienia mniejszej częstotli- wości taktującej jego układy peryferyjne. STM32 ma również kilka generatorów z  pętlą PLL umożliwiających generowanie niezależnych sygnałów zegarowych. Dzięki temu mamy dużą elastyczność konfigura- cji, umożliwiającą pracę rdzenia z  często- tliwością większą od nominalnej, podczas gdy pozostałe układy peryferyjne możemy skonfigurować tak, aby nie przekraczać ich częstotliwości nominalnych. Próba przetak- towania rdzenia mikrokontrolera odbywać się będzie w  sposób programowy, poprzez odpowiednią konfigurację podzielnika PRE- DIV1 oraz pętli PLL1. W  zestawie STM- 32Butterfly dołączony jest rezonator kwarco- wy o częstotliwości 25 MHz, co umożliwia teoretycznie uzyskanie za pomocą pętli PLL częstotliwości 225  MHz. Zmiana częstotli- wości taktowania odbywa się poprzez zmia- nę parametrów przekazanych do funkcji void uc_setup(int divide, int multiply), gdzie divide, jest wartością dzielnika PREDIV1, natomiast multiply wartością mnożnika pę- tli PLL1. Wyjściowy sygnał pomiarowy OUT został przypisany do linii PE7. Próba będzie polegała na wpisywaniu odpowiednich war- tości mnożnika oraz podzielnika, kompilacji, programowaniu mikrokontrolera oraz spraw- dzaniu czy przez 20 minut suma MD5 gene- rowana jest prawidłowo, o czym świadczyć będzie obecność przebiegu prostokątnego na wyjściu OUT. Aby wyznaczyć czas wyko- nania wyliczenia 1  kB bloku danych MD5, należy podzielić okres fali prostokątnej na wyjściu OUT przez dwa. W tabeli 1 zamiesz- czono wyniki pomiarów dla STM32. Najistotniejszymi parametrami są: uzy- skana częstotliwość taktowania rdzenia Fclk wyrażona w  MHz oraz czas obliczania 1  kB bloku MD5 ExecT wyrażony w  milisekun- dach. Ostatnia kolumna ExecS zawiera czas obliczania 1 kB bloku MD5 w przeliczeniu na 1 MHz taktowania rdzenia, co umożliwi nam późniejsze porównanie wydajności poszcze- gólnych rdzeni. Kolorem białym zaznaczone są wiersze, dla których wartość częstotliwości nie przekracza wartości nominalnej wartości tak- towania procesora. Kolorem żółtym zaznaczo- Tabela 1. Wyniki testów mikrokontrolera STM32 Fosc [MHz] Div Mul Fclk [MHz] Period [ms] ExecT [ms] clk b/a exec b/a ExecS [ms/MHz] Uwagi 8 * * 8 3,46 1,73 * * 13,84 Stabilny 25 1 1 25 1,11 0,555 3,125 3,117 13,875 Stabilny 25 2 4 50 0,744 0,372 2,000 1,492 18,6 Stabilny 25 2 6 75 0,496 0,248 1,500 1,500 18,6 Stabilny 25 2 8 100 0,374 0,187 1,333 1,326 18,7 Stabilny 25 2 9 112,5 0,332 0,166 1,125 1,127 18,675 Stabilny 25 1 5 125 0,298 0,149 1,111 1,114 18,625 Stabilny 25 1 6 150 0,252 0,126 1,200 1,183 18,9 Niestabilny po kilku se- kundach 25 1 7 175 * * * *   Nie wstaje średnia 17,477 MD5 (Message-Digest algorithm 5) Algorytm z dziedziny kryptografii. Jest to popularna kryptograficzna funkcja skrótu, która z do- wolnego ciągu danych generuje 128-bitowy skrót. Algorytm MD5 jest następujący: ? Doklejamy do wiadomości wejściowej bit o wartości 1. ? Doklejamy tyle zer ile trzeba żeby ciąg składał się z 512-bitowych bloków, i ostatniego niepeł- nego ? 448-bitowego. ? Doklejamy 64-bitowy (zaczynając od najmniej znaczącego bitu) licznik oznaczający rozmiar wiadomości. W ten sposób otrzymujemy wiadomość złożoną z 512-bitowych fragmentów. ? Ustawiamy stan początkowy na 0123456789abcdeffedcba9876543210. ? Uruchamiamy na każdym bloku (jest przynajmniej jeden blok nawet dla pustego wejścia) funk- cję zmieniającą stan. ? Po przetworzeniu ostatniego bloku zwracamy stan jako obliczony skrót wiadomości. Funkcja zmiany stanu ma 4 cykle (64 kroki). Stan jest traktowany jako 4 liczby 32-bitowe, i w każ- dym kroku do którejś z tych liczb dodawany jest jeden z szesnastu 32-bitowych fragmentów bloku wejściowego, pewna stała zależna od numeru kroku oraz pewna prosta funkcja boolowska trzech pozostałych liczb. Następnie liczba ta jest obracana (przesuwana cyklicznie z najstarszymi bitami wsuwanymi w najmłodsze pozycje) o liczbę bitów zależną od kroku, oraz jest dodawana do niej jedna z pozostałych liczb. Funkcje te to: W krokach 1 do 16 (cykl 1) funkcja F(x,y,z) = (x and y) or (neg x and z), tzn. jeśli x to y, w prze- ciwnym wypadku z. W krokach 17 do 32 (cykl 2) funkcja G(x,y,z) = (x and z) or (y and neg z), tzn. jeśli z to x, w prze- ciwnym wypadku y. W krokach 33 do 48 (cykl 3) funkcja H(x,y,z) = (x xor y xor z), tzn. suma argumentów modulo 2 lub innymi słowy - czy występuje nieparzysta liczba jedynek w argumentach. W krokach 49 do 64 (cykl 4) funkcja I(x,y,z) = (y xor (x or neg z)), tzn. jeżeli (z = 1 i x = 0) wtedy y, w przeciwnym wypadku nie y. no wartości częstotliwości przekraczające no- minalną wartość taktowania, ale zapewniające stabilną pracę, natomiast kolorem czerwonym zaznaczono wartości częstotliwości, dla któ- rych nie udało się uruchomić mikrokontrolera lub nie pracuje on stabilnie. Dla mikrokontro- lera STM32F107VBT6 najwyższą częstotliwo- ścią pracy, którą udało się uzyskać i przy której rdzeń pracował stabilnie, jest 125 MHz. Przy 150 MHz układ pracuje niestabilnie i zawie- sza się po kilkunastu sekundach, natomiast przy częstotliwości 175 MHz , mikrokontrolera w ogólne nie udało się uruchomić. Biorąc pod uwagę, że nominalna częstotliwość zegara wy- nosi 72 MHz, jest to całkiem dobry wynik. Możemy zauważyć że przy przełącza- niu pomiędzy 25  MHz, a  50  MHz, następuje mniejszy przyrost wydajności, niż wynika to ze zwiększenia częstotliwości taktowania, co wy- nika z faktu, że dla częstotliwości 50 MHz usta- wiamy kontroler pamięci Flash tak, aby wsta- wiać 3 cykle oczekiwania na dostęp do pamięci. Na rysunkach 4 i 5 przedstawiono oscylogramy sygnału na wyjściu OUT przy częstotliwości bazowej 25 MHz oraz dla najwyższej (ale nie- stabilnej pracy) częstotliwości 150 MHz. 120 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 8/2010 notatnik konstruktora trolera, dla 20-minutowej próby wynosiła 84 MHz. Przy częstotliwości 96 MHz uda- ło się uzyskać pracę jedynie przez okres około kilkunastu sekund po włączeniu. Przy częstotliwości 108 MHz nie udało się w  ogóle uruchomić mikrokontrolera. Jak łatwo zauważyć, ten mikrokontroler jest w  znacznie mniejszym stopniu podatny na przetaktowanie niż STM32. Możemy również zauważyć, że w  przypadku wy- znaczania funkcji MD5 pracuje z podobną wydajnością, jak mikrokontroler z  now- szym rdzeniem STM32. Na rysunkach  7 i 8 przedstawiono oscylogramy sygnału na wyjściu OUT dla najniższej oraz najwyż- szej częstotliwości taktowania, którą udało się uzyskać. będziemy obserwować przebieg prostokąt- ny świadczący o wyznaczeniu prawidłowej sumy MD5. W tabeli 2 przedstawiono wyni- ki pomiarów dla 20-minutowej próby mikro- kontrolera LPC2142. Najwyższa częstotliwość taktowania przy stabilnej pracy rdzenia mikrokon- Overclocking mikrokontrolera LPC2142 Kolejnym procesorem, który poddaliśmy próbie, jest jeden z  pierwszych na rynku przedstawicieli mikrokontrolerów z  rdze- niem ARM, dobrze znany mikrokontroler LPC2142. Jako platformę testową wybrano zestaw ZL9ARM+ZL10ARM_2042. Układ ma 16 kB pamięci RAM oraz 64 kB pamięci Flash i nominalnie pracuje z częstotliwością 60  MHz. Jego system dystrybucji sygnału zegarowego jest zdecydowanie prostszy (ry- sunek 6). System zegarowy posiada oddzielną pętlę PLL dla kontrolera USB, oraz uczę- stotliwości taktującej układy peryferyjne w stosunku 1:1, 1:2 oraz 1:4, co umożliwia ustawienie niższej częstotliwości taktowania układów peryferyjnych w stosunku do rdze- nia mikrokontrolera. Test będzie polegał na podstawieniu odpowiednich parametrów do funkcji ?void system_periph_init(int mam_cycles, int pll_m);?, odpowie- dzialnej za ustawienie pętli PLL0, kompi- lacji programu i zaprogramowania układu. Na wyjściu OUT, którym jest linia P0.13 Rysunek 3. Układ generowania i dystrybucji zegara w STM32F107 Rysunek 4. Przebieg na wyjściu STM32F107 przy częstotliwości taktowa- nia 25 MHz Rysunek 5. Przebieg na wyjściu STM32F107 przy częstotliwości taktowa- nia 150 MHz Rysunek 6. Układ generowania i dystrybucji zegara w LPC2142 121ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 8/2010 Overclocking w mikrokontrolerach Tabela 3. Wyniki testów mikrokontrolera ATmega32 Fclk [MHz] Period [ms] ExecT [ms] clk b/a exec b/a ExecS [ms/MHz] Uwagi 6 103 51,5 * * 309 Stabilny 12 51,2 25,6 2,000 2,012 307,2 Stabilny 18 34,2 17,1 1,500 1,497 307,8 Stabilny 24 25,6 12,8 1,333 1,336 307,2 Stabilny 36 17,1 8,55 1,500 1,497 307,8 Stabilny 42 14,6 7,3 1,167 1,171 306,6 Nie działa po starcie, jeżeli podnosimy stopnio- wo czestotliwość to działa 48 * * * * * Nie działa średnia 307,6 nominalnej. To jednak nie dziwi, ponieważ jest to stosunkowo prosty mikrokontroler, charakteryzujący się niewielką wartością czę- stotliwości nominalnej. Również przy spraw- dzeniu czasu wyznaczania funkcji MD5 wi- z kilku predefiniowanych częstotliwości. Po- nieważ nie ma on pętli PLL, zmianę częstot- liwości taktowania zrealizowano z wykorzy- staniem zewnętrznego generatora dołączane- go do linii XTAL1. Podczas próby nie miałem pod ręką żadnego fabrycznego generatora, dlatego napisałem prosty program (lpcvawe) dla mi- krokontrolera LPC2142 (zestaw ZL9+ZL10 ARM), który wykorzystując układ PWM, na linii PWM5 (P0.21) generuje sygnał zegaro- wy o częstotliwości taktowania podzielonej przez 2. Za pomocą przycisków SW1 oraz SW2 możemy zmieniać częstotliwość z kro- kiem co 6  MHz. Aktualna wartość częstot- liwości generowanego sygnału jest wyświe- tlana na wyświetlaczu LCD zestawu. Linię P0.21 zestawu ZL9ARM podłączono do nóż- ki XTAL1 ATmega32. Na wyjściu OUT, któ- re stanowi linia PA2, możemy obserwować przebieg, który informuje o prawidłowej pra- cy jednostki centralnej. W tabeli 3 przedsta- wiono wyniki pomiarów dla 20 minutowej próby. Najwyższą stabilną częstotliwością pra- cy jaką udało się uzyskać to 36  MHz. Przy 42 MHz układ również pracował poprawnie, jeżeli częstotliwość była zwiększana stopnio- wo z 36 na 42 MHz. W przypadku, gdy po włączeniu zasilania od razu był podawany sygnał zegarowy o wartości 42 MHz, mikro- kontroler w ogóle nie startował. W tym przy- padku udało się uzyskać stabilną pracę przy częstotliwości ponad dwukrotnie wyższej od Przy częstotliwości 96 MHz daje się za- uważyć pewną niestabilność pracy rdzenia, najprawdopodobniej wynikającą z  proble- mów z pamięcią Flash. Objawia się to niere- gularnością przebiegu prostokątnego wystę- pującego na wyjściu OUT. Overclocking mikrokontrolera ATmega32 Następnym poddanym próbie układem był przedstawiciel 8-bitowej rodziny AVR ? ATmega32, który może być taktowany sy- gnałem zegarowym o maksymalnej częstotli- wości 16 MHz. Jako platformę testową wyko- rzystano zestaw ZL15AVR. Układ w zasadzie nie ma żadnego zaawansowanego systemu dystrybucji sygnału zegarowego. Zarówno rdzeń, jak i układy peryferyjne mogą być tak- towane jedynie z  zewnętrznego generatora, wewnętrznego z  zewnętrznym rezonatorem kwarcowym lub elementami RC, z  jedną Tabela 2. Wyniki testów mikrokontrolera LPC2142 Fosc [MHz] Mul Fclk [MHz] Period [ms] ExecT [ms] clk b/a exec b/a ExecS [ms/MHz] Note 12 1 12 2,92 1,46 * * 17,52 Stabilny 12 2 24 1,45 0,725 2,000 2,014 17,4 Stabilny 12 4 48 0,728 0,364 2,000 1,992 17,472 Stabilny 12 5 60 0,584 0,292 1,250 1,247 17,52 Stabilny 12 6 72 0,484 0,242 1,200 1,207 17,424 Stabilny 12 7 84 0,416 0,208 1,167 1,163 17,472 Stabilny 12 8 96 0,366 0,183 1,143 1,137 17,568 Czasami nie działa 12 9 108 * * * *   Nie działa średnia 17,468 Rysunek 7. Przebieg na wyjściu LPC2142 przy częstotliwości taktowania 12 MHz Rysunek 8. Przebieg na wyjściu LPC2142 przy częstotliwości taktowania 96 MHz Rysunek 9. Przebieg na wyjściu ATme- ga32 przy częstotliwości taktowania 6 MHz Rysunek 10. Przebieg na wyjściu ATme- ga32 przy częstotliwości taktowania 36 MHz Rysunek 11. Przebieg na wyjściu ATme- ga32 przy częstotliwości taktowania 48 MHz 122 ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 8/2010 notatnik konstruktora Rys. 14. Przebieg na wyjściu LPC1114 przy częstotliwości taktowania 96 MHzTabela 4. Wyniki testów mikrokontrolera LPC1111 Fosc [MHz] Mul Fclk [MHz] Period [ms] ExecT [ms] clk b/a exec b/a ExecS [ms/ MHz] Uwagi 12 1 12 5,18 2,59 * * 31,08 Stabilny 12 2 24 2,59 1,295 2,000 2,000 31,08 Stabilny 12 3 36 1,73 0,865 1,500 1,497 31,14 Stabilny 12 4 48 1,29 0,645 1,333 1,341 30,96 Stabilny 12 5 60 1,04 0,52 1,250 1,240 31,2 Stabilny 12 6 72 0,864 0,432 1,200 1,204 31,104 Stabilny 12 7 84 0,74 0,37 1,167 1,168 31,08 Stabilny 12 8 96 0,648 0,324 1,143 1,142 31,104 Zawiesza się po minucie 12 9 108 * * * * * Nie działa średnia 31,094 dzimy, że jednostka centralna charakteryzuje się znacznie mniejszą wydajnością w stosun- ku do rdzeni ARM. Na rysunkach 9, 10, 11 przedstawiono oscylogramy dla częstotliwo- ści pracy 6 MHz, 36 MHz oraz 42 MHz. W  miarę wzrostu częstotliwości takto- wania, możemy zaobserwować coraz wyższy poziom modulacji sygnału przebiegiem zega- rowym, nałożonym na przebieg prostokątny. Podobna sytuacja nie występuje na żadnym poprzednio przedstawionym oscylogramie. Overclocking mikrokontrolera LPC1114 Ostatnim testowanym układem był mi- krokontroler z  rdzeniem CORTEX-M0, który charakteryzuje się uproszczonym dekoderem instrukcji w stosunku do rdzenia CORTEX-M3. Mikrokontroler może pracować z  maksymal- nym sygnałem częstotliwości 50 MHz. Układ ma stosunkowo rozbudowane obwody genero- wania sygnału zegarowego (rysunek 12). Niestety, system rozprowadzania sygna- łów zegarowych nie pozwala na zmniejszenie częstotliwości taktowania układów peryferyj- nych, zatem będą one pracować przy podwyż- szonej częstotliwości. Układ ma w  zasadzie identyczną pętlę PLL, jak LPC2142. Test będzie polegał na próbie ustawiania częstotliwości taktowania przez zmianę konfiguracji PLL przy wywołaniu funkcji void pll_setup(int pll_m), która jako argument przyjmuje mnoż- nik podstawowego sygnału zegarowego. Na wyjściu OUT, którym jest linia P0.5, można obserwować występowanie przebiegu prosto- kątnego, świadczącego o  prawidłowym wy- znaczeniu sumy MD5. Jako zestaw testowy Rysunek 12. Układ generowania i dystrybucji zegara w LPC1114 Rys. 13. Przebieg na wyjściu LPC1114 przy częstotliwości taktowania 12 MHz 123ELEKTRONIKA PRAKTYCZNA 8/2010 Overclocking w mikrokontrolerach Wnioski Przeprowadzone testy wykazały, że więk- szość mikrokontrolerów daje się taktować z wyższą częstotliwością od znamionowej. Na- leży jednak pamiętać, że otrzymane wyniki mogą być specyficzne dla danego egzemplarza mikrokontrolera i praca dla najwyższych, osią- gniętych wartości jest ryzykowna w przypadku produktów końcowych. Stosunkowo bezpiecz- ną granicą wydaje się tutaj 1,25 maksymalnej częstotliwości deklarowanej przez producenta. Należy również pamiętać, że należy w  tych okolicznościach sprawdzić czy interesujące nas układy peryferyjne będą pracować poprawnie lub (jeżeli istnieje taka możliwość) zmniejszyć częstotliwość ich taktowania poprzez ustawie- nie podzielnika (nie jest to możliwe dla wszyst- kich mikrokontrolerów). Najbardziej podatnym na podkręcanie okazał się mikrokontroler AT- mega32, który pracował stabilnie z 2,25 mak- symalnej częstotliwości zadeklarowanej przez producenta, jednak bardzo mała wydajność ob- liczeniowa rdzenia AVR, plasuje go na samym końcu naszych zestawień. Najbardziej podatnym na overclocking i  zarazem liderem rankingu pod względem wydajności okazał się mikrokontroler STM- 32F107VBT6, który pracował stabilnie z  1,7 częstotliwości nominalnej. Stosunkowo rozcza- rowuje LPC2142. Pracował on stabilnie jedynie dla 1,4 wartości maksymalnej częstotliwości. Mikrokontroler LPC1114 pracował stabilnie z 1,6 wartościczęstotliwości nominalnej, jednak w  przypadku skomplikowanych obliczeń roz- czarowuje wydajność rdzenia Cortex-M0. Na koniec uwaga! Należy pamiętać, że moc tracona w procesorze rośnie proporcjonalnie do częstotliwości taktowania napięcia zasilania. Na ten aspekt przetaktowywania należy też zwrócić uwagę, aby nie przegrzać procesora. Lucjan Bryndza, EP lucjan.bryndza@ep.com.pl Literatura: http://www.goodram.com/news,91,f3ea7.html http://www. pugetsystems.com http://pl.wikipedia.org/wiki/MD5 Tabela 5. Wyniki porównania testowanych mikrokontrolerów Typ mikroprocesora/mikrokontrolera ms/MHz n Phenom II AMD (AMD64) 7,490 1,000 STM32F107 (Cortex-M3) 17,477 2,333 LPC2142 (ARM7TDMI-S) 17,468 2,332 ATmega32 (AVR) 307,600 41,068 LPC1114 (Cortex-M0) 31,094 4,151 Do porównania wydajności rdzeni producenci mikrokontrolerów bardzo często stosują jednostkę DMIPS. DMIPS jest jednostką określającą liczbę wykonań programu w ciągu 1 sekundy. Wynik obliczeń otrzymujemy w wyniku uruchomienia syntetycznego testu Dryhstone?a. Jest on stosun- kowo mało wiarygodny z powodu optymalizacji, które mogą być wygenerowane przez kompilator i generalnie zbyt prosty, aby otrzymać wiarygodne rezultaty. Pomimo, iż został wymyślony ponad 20 lat temu, jest bardzo chętnie stosowany przez firmy z uwagi na duże walory marketingowe. ryzują się największą otrzymaną wydajno- ścią i są tylko nieco ponad dwa razy mniej wydajne od komputera PC. Rezultat ten jest bardzo dobrym wynikiem wziąwszy pod uwagę, że komputer PC wykorzystuje bardzo szybkie, wydajne pamięci cache, a rdzeń Phenom II jest bardzo skompliko- wany gdyż wiele jednostek wykonawczych, dużą pamięć podręczną oraz mechanizm przewidywania skoków. Na drugim miejscu pod względem wy- dajności znajduje się mikrokontroler z no- wym rdzeniem Cortex-M0, który według producenta charakteryzuje się wydajnością 0,9  DMIPS/MHz. Według tej specyfikacji mikrokontroler ten powinien być niewiele wolniejszy od rdzenia ARM7TDM-S, jed- nak próba z wykorzystywanym algorytmem pokazuje zupełnie coś innego. Mikrokon- troler ten okazał się ponad czterokrotnie mniej wydajny od komputera PC i  około dwukrotnie mniej wydajny od mikrokon- trolerów Cortex-M3 oraz ARM7TDMI-S. Tak duża różnica wydajności pozwala przypuszczać, że przyczyną tego nie jest kontroler pamięci Flash, a  mikrokontroler w przypadku rozbudowanych obliczeń jest dużo mniej wydajny, niż deklaruje to pro- ducent. Przyczyną wprowadzenia rdzenia Cortex-M0 była najprawdopodobniej chęć uproszczenia dekodera rozkazów, a  zatem minimalizacja zajmowanej powierzchni krzemu i poboru prądu. Najmniej wydajnym rdzeniem okazał się 8-bitowy mikrokontroler ATmega32 z  rdzeniem AVR, co nie jest zaskakujące. Referencyjny algorytm MD5 został opraco- wany dla architektur 32-bitowych. W  sa- mym algorytmie są wykonywane oblicze- nia na długich liczbach, a poza tym nie ma on rozbudowanej listy rozkazów. ATme- ga32 dla algorytmu MD5 okazał się ponad 40-krotnie mniej wydajny od komputera PC i około 20-krotnie mniej wydajny od rdzeni Cortex-M3, ARM7TDMI-S. Z testów wydaj- ności dla algorytmu MD5 nasuwa się wnio- sek, że przy zmianie mikrokontrolera na 32-bitowy, dla skomplikowanych obliczeń może się to okazać bardzo korzystne. wybrano ZL32ARM, w którym jest rezonator kwarcowy o częstotliwości 12 MHz. W tabe- li 4 przedstawiono wyniki dla 20 minutowej próby testów. Największą wartością stabilnej często- tliwością pracy, którą udało się uzyskać, jest 84  MHz. Zważając na maksymalną, dopusz- czalną częstotliwość pracy rdzenia wynoszącą 50 MHz, jest to całkiem dobry wynik. Przy czę- stotliwości taktowania 84  MHz układ praco- wał poprawnie przez około 2 minuty, po czym przestał działać. Dla częstotliwości 96 MHz nie udało się w ogóle uruchomić mikrokontrolera. Na rysunkach 13 i 14 przestawiono oscylogra- my na wyjściu OUT przy częstotliwościach taktowania 12 MHz oraz 96 MHz. Kilka słów na temat wydajności Do testowania stabilnej pracy mikro- kontrolera podczas overclockingu użyto stosunkowo złożonego obliczeniowo al- gorytm MD5, co umożliwia również po- równanie wydajności poszczególnych mi- krokontrolerów. Test wydajności odbywa się poprzez porównanie czasu obliczenia sumy MD5 z  1  kB danych. Jako wzorca, w stosunku do którego odbywa się porów- nanie (współczynnik wydajności 1) wyko- rzystano komputer PC z procesorem AMD Phenom II, mający pamięci DDR3 taktowa- ne zegarem 1600 MHz. Kod dla komputera PC został skompilowany w  trybie 64-bito- wym i  pracuje pod kontrolą 64-bitowego systemu operacyjnego Linux. Należy tutaj mieć na uwadze, że otrzymane wyniki nie są w pełni miarodajne, ponieważ do porów- nania wykorzystano tylko jeden algorytm. Niemniej jednak na podstawie tego testu możemy mieć wstępny pogląd na temat sta- łoprzecinkowej wydajności obliczeniowej poszczególnych rdzeni. Wyniki porówna- nia wydajności przestawiono w tabeli 5. Najbardziej wydajnymi mikrokontro- lerami podczas wyznaczania sumy MD5 okazały się STM32F107 z rdzeniem Cortex -M3 oraz LPC2142 ze stosunkowo leciwym rdzeniem ARM7TDMI-S. Według danych producenta rdzeń ARM7TDMI-S powi- nien mieć wydajność 0,95  DMIPS/MHz, natomiast rdzeń Cortex-M3 powinien mieć wydajność 1,25 DMIPS/MHz. Z tego wyni- ka, że mikrokontroler STM32F107 przy tej samej częstotliwości taktowania powinien być o około 30% szybszy od LPC2142. Jak wynika z tabel, oba mikrokontrolery w za- sadzie pracują z podobną wydajnością, co może nieco zaskakiwać. Przyczyn tych roz- bieżności możemy się dopatrywać w  tym, że test Dryhstone jest testem syntetycznym, wykorzystywanym do celów marketingo- wych, a rzeczywiste programy z reguły są dużo bardziej złożone. Inną prawdopo- dobną przyczyną jest mniejsza wydajność kontrolera pamięci Flash w  przypadku STM32F107. Mikrokontrolery te charakte-
DO POBRANIA
Pobierz PDF Download icon
Elektronika Praktyczna Plus lipiec - grudzień 2012

Elektronika Praktyczna Plus

Monograficzne wydania specjalne

Elektronik listopad 2020

Elektronik

Magazyn elektroniki profesjonalnej

Raspberry Pi 2015

Raspberry Pi

Wykorzystaj wszystkie możliwości wyjątkowego minikomputera

Świat Radio grudzień 2020

Świat Radio

Magazyn krótkofalowców i amatorów CB

Automatyka Podzespoły Aplikacje listopad 2020

Automatyka Podzespoły Aplikacje

Technika i rynek systemów automatyki

Elektronika Praktyczna listopad 2020

Elektronika Praktyczna

Międzynarodowy magazyn elektroników konstruktorów

Praktyczny Kurs Elektroniki 2018

Praktyczny Kurs Elektroniki

24 pasjonujące projekty elektroniczne

Elektronika dla Wszystkich listopad 2020

Elektronika dla Wszystkich

Interesująca elektronika dla pasjonatów