wersja mobilna | kontakt z nami

LoRa w praktyce (1)

Numer: Październik/2017

Komunikacja bezprzewodowa jest obecnie jedną z najpopularniejszych metod budowania sieci czujników. Na rynku dostępna jest cała gama interfejsów, które można wykorzystać w zależności od wymagań projektu. Jednym z ich, opisywanym w artykule, jest stworzony przez firmę Semtech standard komunikacji LoRa.

Pobierz PDF

LoRa jest interfejsem radiowym działającym m.in. w pasmach ISM 434 MHZ i 868 MHz umożliwiającym komunikację o dużym zasięgu przy niewielkim poborze mocy. Dzięki temu świetnie nadaje się między innymi do budowy sieci zasilanych bateryjnie czujników rozproszonych na dużych obszarach. Odległości pomiędzy komunikującymi się ze sobą urządzeniami mogą być liczone w kilometrach – w zależności od ukształtowania i typu terenu. Osiągnięcie takiego zasięgu wiąże się jednak z ceną, którą jest maksymalny transfer danych, który może wahać się, w zależności od konfiguracji modemu od kilobajtów, do pojedynczych bajtów na sekundę.

Modulacja

Przepustowość kanału informacyjnego, pasmo oraz stosunek sygnału do szumu są ze sobą związane zależnością zwaną twierdzeniem Shannona-Hartleya. Wygląda ona następująco:

 wz1

rys1Z twierdzenia tego można wyciągnąć następujące wnioski:

- Zwiększenie pasma sygnału umożliwia zwiększenie transferu przy stałym stosunku mocy sygnału do szumu.
- Spadek stosunku mocy sygnału do szumu (np. na skutek zwiększenia odległości między nadajnikiem, a odbiornikiem) wymaga zwiększenia pasma przy zachowanej przepustowości łącza.

Na powyższych założeniach oparta jest m.in. modulacja CSS (Chirp Spread Spectrum), w której strumień danych modulowany jest sygnałem o liniowo wzrastającej częstotliwości. Na tej technice bazuje modulacja LoRa, której zarejestrowany spektrogram został przedstawiony na rysunku 1. Z lewej strony pokazana została tzw. preambuła, niezawierająca danych, na której widać w jaki sposób wygląda sygnał modulujący, którego zakres częstotliwości definiuje szerokość pasma. Zmodulowany sygnał został przedstawiony na przebiegu po prawej stronie.

Sposób, w jaki przebiega modulacja sygnału jest zależny od trzech głównych parametrów:

- BW (modulation bandwidth) – opisuje w jakim zakresie zmienia się częstotliwość modulująca,
- SF (spread factor) – określa jak szybko zmienia się częstotliwość modulująca,
- CR (code rate) – wprowadza redundancje zapewniając jednocześnie korekcję błędów powstałych podczas transmisji.

Parametry te wpływają na maksymalny zasięg oraz przepustowość łącza, która jest wyrażona zależnością:

wz2

Parametry mogą przyjmować następujące wartości:

- BW {7,8 kHz, 10,4 kHz, 15,6 kHz, 20,8kHz, 31,25 kHz, 41,7 kHz, 62,5 kHz, 125 kHz, 250 kHz, 500 kHz},
- SF {6, 7, 8, 9, 10, 11, 12},
- CR {4/5, 4/6, 4/7, 4/8}.

Łatwo więc policzyć, że maksymalny transfer wynosi 37,5 kb/s, natomiast minimalny zaledwie ok. 11,5 b/s. Należy jednak pamiętać, że w pakiecie danych radiowych znajdują są także preambuła oraz opcjonalny nagłówek, które dodatkowo zmniejszają transfer danych użytecznych. Modulację LoRA pokazano na rysunku 1.

rys2Modemy LoRa

Rodzinę dostępnych na rynku modemów LoRa można podzielić na dwie grupy. Pierwsza z nich obejmuje układy SX1272 i SX1273, które są przystosowane do pracy z częstotliwościami z zakresu 860..1020 MHz. Druga grupa to układy SX1276, SX1277, SX1278 i SX1279 mogące pracować z częstotliwościami od 137 do 1020 MHz, zależnie od modułu. W porównaniu do układów z pierwszej grupy mają one większą czułość odbiorników radiowych, a ich pasmo zaczyna się już od 7,8 kHz, w przeciwieństwie do pierwszej grupy modemów, gdzie dopuszczalne pasmo zaczyna się od 125 kHz. Na rysunku 2 można zobaczyć dokładne parametry poszczególnych modułów zaczerpnięte z oficjalnej dokumentacji firmy Semtech.

rys3Zestawy ewaluacyjne

Dostępne na rynku zestawy deweloperskie z modemami Semtech LoRa można podzielić na dwie grupy. Pierwszą z nich stanowią płytki zawierające jeden z wyżej wymienionych modemów z możliwością podłączenia dowolnego zewnętrznego mikrokontrolera za pośrednictwem SPI. Przykładami tego typu zestawów są pokazane na rysunku 3:

- Adafruit RFM95W,
- Semtech SX1276MB1LAS,
- Semtech SX1272MB2DAS.

W drugiej grupie zestawów ewaluacyjnych znajdują się moduły, które oprócz modemów LoRa zawierają mikrokontrolery, dzięki czemu nie wymagają dołączania zewnętrznych układów przed rozpoczęciem pracy. Przykładami takich układów są (rysunek 4):

- Adafruit Feather M0 RFM95 LoRa Radio z mikrokontrolerem ATSAMD21G18 (Cortex M0),
- STMicroelectronics B-L072Z-LRWAN1 z modułem CMWX1ZZABZ-091 (mikrokontroler STM32L072CZ z modemem SX1276 w jednej obudowie).

rys4Przykładowy program

Przedstawimy teraz krótki program umożliwiający komunikację radiową pomiędzy dwoma urządzeniami. Przykład został przygotowany dla zestawu deweloperskiego B-L072Z-LRWAN1 od STMicroelectronics i wykorzystuje bibliotekę STM32Cube z rozszerzeniem LRWAN. Biblioteka podstawowa STM32Cube dostarcza sterowników do peryferiórys5w mikrokontrolera STM32L072CZ i jest używana przez wyższe warstwy oprogramowania oraz rozszerzenie I-CUBE-LRWAN, które zawiera sterownik do modemu SX1276 oraz stos LoRaWAN. Biblioteka podstawowa jest dostępna na stronie stmicroelectronics.com, lub za pośrednictwem środowiska SW4STM32, na którym będzie uruchamiany przykład. Rozszerzenie I-CUBE-LRWAN należy pobrać ze strony http://www.st.com/content/st_com/en/products/embedded-software/mcus-embedded-software/stm32-embedded-software/stm32cube-expansion-software/i-cube-lrwan.html.

Pracę zaczynamy od utworzenia nowego projektu dla zestawu B-L072Z-LRWAN1 - kolejne kroki z wymaganymi opcjami zostały przedstawione na rysunku 5. W ostatnim z przedstawionych okien należy pobrać bibliotekę STM32Cube i dodać ją do źródeł projektu. W projekcie potrzebne też będą elementy rozszerzenia I-CUBE-LRWAN:

- Middlewares/Third_Party/Lora/Phy
- Middlewares/Third_Party/Lora/Utilities
- Drivers/BSP/MLM32L07X01
- Drivers/BSP/B-L072Z-LRWAN1

Powyższe moduły wymagają dostarczenia funkcji obsługi takich peryferiów jak GPIO, RTC i SPI. Znajdują się one w przykładach aplikacji dołączonych do zestawu B-L072Z-LRWAN1. Do opisywanego przykładu zostały dołączone pliki z aplikacji Projects/Multi/Applications/LoRa/PingPong: debug.c, debug.h, hw.h, hw_conf.h, hw_msp.h, hw_gpio.c, hw_gpio.h, hw_rtc.c, hw_rtc.h, hw_spi.c, hw_spi.h, mlm32l0xx_hal_msp.c, mlm32l0xx_hw.c, mlm32l0xx_hw_conf.h, mlm32l0xx_it.c, vcom.c, vcom.h.

rys7W pliku mlm32l0xx_it.c znajdują się definicje wszystkich potrzebnych funkcji obsługi przerwań, dlatego można automatycznie usunąć utworzony plik stm32l0xx_it.c. Wszystkie używane przerwania wymagają także umieszczenia ich w tablicy znajdującej się w pliku startup_stm32.s. Można dopisać brakujące elementy wraz z deklaracjami typu .weak lub zamienić istniejący plik na Projects/Multi/Applications/LoRa/PingPong/SW4STM32/B-L072Z-LRWAN1/startup_stm32l072xx.s. Ostateczną listę plików w projekcie można znaleźć na rysunku 6.

Po dodaniu wszystkich źródeł trzeba uzupełnić ścieżki w projekcie. Można to zrobić w ustawieniach projektu: C/C++ General ’ Paths and Symbols. W zakładce Includes należy dodać ścieżki do nagłówków, a w zakładce Source Location ścieżki do plików źródłowych. Przy dodawaniu ścieżek warto zaznaczyć opcje dodania ich do wszystkich konfiguracji. Rozszerzenie I-CUBE-LRWAN potrzebuje do poprawnego działania także odpowiednich symboli - podobnie jak w przypadku ścieżek warto dodać je do wszystkich języków i konfiguracji. Wszystkie ustawienia zostały przedstawione na rysunku 7.

Próba kompilacji tak skonfigurowanego projektu zakończy się błędem z powodu wielokrotnej definicji funkcji HAL_MspInit. Problem ten można rozwiązać usuwając plik HAL_Driver/Src/stm32l0xx_hal_msp_template.c dostarczający pustych definicji funkcji konfiguracyjnych.

Po pomyślnym skonfigurowaniu projektu z biblioteką I-CUBE-LRWAN można przystąpić do implementacji prostej komunikacji radiowej pomiędzy dwoma węzłami, których rolę pełnią dwa zestawy B-L072Z-LRWAN1. Na listingu 1 została umieszczona funkcja main, w której znajduje się pełna konfiguracja radia. Pierwsze trzy funkcje są odpowiedzialne za inicjalizację biblioteki STM32Cube (HAL_Init), zegara systemowego (SystemClock_Config, wygenerowana przy tworzeniu projektu), sterownika radia i biblioteki I-CUBE-LRWAN (HW_Init).

rys7Następna sekcja to inicjalizacja modułu radiowego i konfiguracja parametrów transmisji. W pierwszej kolejności rejestrowane są callbacki wołane po skończonej transmisji i po odbiorze pakietu. Dla uproszczenia zostały pominięte pozostałe, odpowiadające m. in. za błędy transmisji i detekcję zajętości kanału radiowego. Użyte funkcje zostaną omówione w dalszej części tekstu. Kolejne linie kodu konfigurują parametry modemu radiowego. Funkcja SetChannel ustawia częstotliwość sygnału, natomiast pozostałe dwie funkcje konfigurują parametry transmisji i odbioru. Listy argumentów obu funkcji zostały opisane w tabeli 1. Istotne w tym przypadku jest, aby zarówno odbiornik, jak i nadajnik były skonfigurowane w ten sam sposób. W tym momencie radio gotowe jest już do komunikacji, więc zostaje wprowadzone w tryb ciągłego nasłuchu (argument 0 funkcji Rx oznacza brak limitu czasu na odbiór pakietu). W dalszej części programu konfigurowany jest licznik sterujący czasem świecenia diody sygnalizującej odbiór pakietu. Korzysta on z interfejsu dostarczanego przez moduł Lora/Utilities/timeServer. Dzięki niemu można w łatwy sposób zarządzać licznikami opartymi na sprzętowym RTC. Jest on używany przez sterownik SX1276, ale można go także użyć w swoim kodzie. Ostatnią czynnością wykonywaną przez funkcję main jest skonfigurowanie przycisku służącego do nadawania pakietu. Przerwanie jest włączane za pomocą funkcji dostarczanej przez moduł hw_gpio, natomiast konfiguracja GPIO znajduje się w BSP płytki B-L072Z-LRWAN1.

tab1Do omówienia pozostały funkcje obsługi przerwań przedstawione na listingu 2:

- gpioCallback przerwanie od przycisku, które przełącza radio w tryb nadawania pakietu, zaświeca diodę sygnalizującą nadawanie pakietu,
- txDoneEventCallback
przerwanie po skończonej transmisji pakietu, przełącza radio z powrotem w tryb nasłuchu, gasi diodę nadawczą,
- rxDoneEventCallback
przerwanie po odebraniu pakietu, zapala diodę sygnalizującą odbiór, uruchamia licznik kontrolujący czas świecenia diody, wypisuje treść otrzymanej wiadomości,
- ledTimerCallback
przerwanie licznika kontrolującego diodę.

Komentarza wymaga jeszcze funkcja PRINTF. W rzeczywistości jest to makro dostarczane przez moduł vcom, który pozwala na łatwe wypisywanie komunikatów na port szeregowy USART2 (TX: PA2, RX: PA3). Domyślnie jest on skonfigurowany w następujący sposób:

BaudRate 115200 bps,
WordLength 8 bitów,
StopBits 1,
Parity None,
HardwareFlowControl None.

Z makra PRINTF korzysta także driver SX1276, o czym można się przekonać przeglądając plik źródłowy BSP/MLM32L07X01/Phy/sx1276.c. Można je wyłączyć modyfikując odpowiednio zawartość pliku vcom.h.

Po przyłączeniu płytki do komputera należy kliknąć prawym przyciskiem myszy na nazwę projektu w drzewie plików po lewej stronie i wybrać opcję Debug As ’ Ac6 STM32 C/C++ Application aby zaprogramować pamięć mikrokontrolera.

Działanie przykładu jest następujące. Po przyciśnięciu przycisku urządzenie wysyła zdefiniowany w kodzie pakiet danych, co sygnalizuje niebieską diodą. Drugie urządzenie odbiera pakiet, co sygnalizuje zieloną diodą oraz wypisuje zawartość pakietu na port USART2. Jest to bardzo prosty przykład komunikacji za pomocą modemu LoRa SX1276, który pozwala na zapoznanie się z bibliotekami dostarczanymi przez ST. W ramach eksperymentów warto zmodyfikować parametry transmisji, jednocześnie obserwując czas nadawania sygnalizowany przez diodę. LED.

Krzysztof Chojnowski

 

Listing 1. Funkcja main

#include <stdbool.h>
#include „stm32l0xx.h”
#include „hw_gpio.h”
#include „hw_msp.h”
#include „radio.h”
#include „vcom.h”
#include „timeServer.h”

static TimerEvent_t ledTimer;
static uint8_t* buffer = „Hello LoRa”;

#define LORA_FREQUENCY 868000000
#define LORA_TX_POWER 14
#define LORA_BANDWIDTH 2//0
#define LORA_DATARATE 7//10
#define LORA_CODERATE 1
#define LORA_PREAMBLE_LEN 8

int main(void)
{

    HAL_Init();
    SystemClock_Config();
    HW_Init();
    RadioEvents_t radioEvents;
    radioEvents.TxDone = txDoneEventCallback;
    radioEvents.RxDone = rxDoneEventCallback;
    Radio.Init(&radioEvents);
    Radio.SetChannel(LORA_FREQUENCY);
    Radio.SetTxConfig(MODEM_LORA, LORA_TX_POWER, 0, LORA_BANDWIDTH, LORA_DATARATE,
                                   
LORA_CODERATE, LORA_PREAMBLE_LEN, false, true, false, 0, 0, 3000000);
    Radio.SetRxConfig(MODEM_LORA, LORA_BANDWIDTH, LORA_DATARATE, LORA_CODERATE, 0,
                                     LORA_PREAMBLE_LEN, 1000, false, 0, true, false, 0, false, true);
    Radio.Rx(0);
    TimerInit(&ledTimer, ledTimerCallback);
    TimerSetValue(&ledTimer, 500);
    HW_GPIO_SetIrq(GPIOB, GPIO_PIN_2, 0, gpioCallback);
    BSP_PB_Init(BUTTON_USER, BUTTON_MODE_EXTI);
    for(;;);
}

 

Listing 2. Funkcje obsługujące zdarzenia radia oraz przerwania licznika i przycisku

static void gpioCallback()
{

    BSP_LED_On(LED3);
    Radio.Send(buffer, 10);
}


static void ledTimerCallback()
{

    BSP_LED_Off(LED2);
}


void txDoneEventCallback()
{

    BSP_LED_Off(LED3);
    Radio.Rx(0);
}


void rxDoneEventCallback(uint8_t *payload, uint16_t size, int16_t rssi, int8_t snr)
{

    BSP_LED_On(LED2);
    TimerStart(&ledTimer);
    PRINTF(„->”);
    for(int i=0; i<size; i++) PRINTF(„%c”, payload[i]);
    PRINTF(„n”);
}


Pozostałe artykuły

STM32 - interfejs QuadSPI

Numer: Marzec/2018

Niemal wszystkie nowe modele mikrokontrolerów serii STM32L4 i STM32F4 są wyposażone w interfejs QSPI, przeznaczony do współpracy z szybkimi pamięciami z interfejsem szeregowym. Interfejs QSPI (QuadSPI) stanowi rozwinięcie znanego interfejsu SPI. Główną różnicą pomiędzy SPI i QSPI jest zwiększona liczba i zmodyfikowana funkcjonalność linii danych.

SDC_One - komputer zdefiniowany programowo z klasycznym mikroprocesorem (3). Komputer docelowy

Numer: Marzec/2018

W pierwszym dwóch artykułach serii przedstawiliśmy ogólną koncepcję komputera zdefiniowanego programowo oraz szczegóły implementacji przez mikrokontroler STM32 krytycznych czasowo operacji związanych z realizacją protokołu szyny mikroprocesora. W trzeciej części cyklu, przedstawimy zasoby dostępne dla komputera docelowego - pamięć i wejście-wyjście, zrealizowane przez sprzęt i oprogramowanie mikrokontrolera.

NIOS II na maXimatorze, czyli mikroprocesor w układzie FPGA (4). Nowości i powrót do świata timerów i przerwań

Numer: Marzec/2018

Docierają do nas kolejne nowinki od Intel FPGA - została wydana aktualizacja środowiska Quartus do wersji 17.1, w której będą prowadzone kolejne części niniejszego kursu. Ponadto kontynuować będziemy zgłębianie w praktyczny sposób tematyki timerów oraz innych przerwań w naszym systemie.

NIOS II na maXimatorze, czyli mikroprocesor w układzie FPGA (3). Przerwania, timery i obsługa wyświetlaczy

Numer: Luty/2018

Do tej pory wspólnymi siłami udało nam się wbudować w pełni funkcjonalny system mikroprocesorowy, który odbierał i generował cyfrowe sygnały (powiedzmy dumnie, że przetwarzał sygnały cyfrowe!). Kilkakrotnie wspominałem przy tej okazji, że stosowanie opóźnień jest rozwiązaniem nagannym, jednak dotychczas nie mieliśmy alternatywy - czas ją poznać i wzbogacić system oraz swoją wiedzę o timery i system przerwań.

Systemy dla Internetu Rzeczy (14). Podglądanie ruchu w sieci radiowej z protokołem IEEE 802.15.4

Numer: Luty/2018

Największym problemem podczas pracy z układami komunikacji radiowej jest brak pewności czy nadajnik wysłał to co trzeba i czy odbiornik odbiera poprawnie. Jedynym sposobem pokonania tych kłopotów jest ?podsłuchiwanie? transmisji radiowej. Stosowane są do tego sniffery, zwane też analizatorami sieciowymi lub analizatorami pakietów. Pozwalają śledzić (?wąchać?, ang. sniffing) pakiety przesyłane przez wybrany interfejs sieciowy. Jednym ...

Mobilna
Elektronika
Praktyczna

Elektronika Praktyczna

Kwiecień 2019

PrenumerataePrenumerataKup w kiosku wysyłkowym

Elektronika Praktyczna Plus

lipiec - grudzień 2012

Kup w kiosku wysyłkowym